فالحرکة فی غیر مقولة " أن ینفعل " وکذا لایمکن الحرکة فی مقولة متی [٩] و أما الاضافة فانها و أن وقعت فیها التجدد لکن وجود الاضافة غیر مستقل‌ بل الاضافة تابعة لوجود الطرفین فلاحرکة فیها بالذات کمامر ، وکذا الجدش فان حرکتها تابعة لحرکة اینیة فی العمامة أو نحوها ( ١٠ ) ، فلم یبق من‌ المقولات التی یتصور فیها الحرکة الا أربع عندالجمهور ، وخمس عندنا : الجوهر ، والکیف ، والکم ، والاین ، والوضع .

[ تقابل السکون والحرکة ]

والسکون یقابلها تقابل الضد أوالعدم ، و تفصیله فی کتاب " الشفاء " ، و لکن هذا العدم ( ١١ ) یصح أن یعطی رسما من الوجود لان الذی هو عدم‌ بالاطلاق لیس بموجود أصلا والجسم الذی لیس فیه الحرکة وهوبالقوش متحرک ، فلامحالة له وصف زائد یتمیز به عن غیره ، ولولم یکن زائدا لمافارقه اذا تحرک ، فاذن هذا الوصف للجسم لمعنی مافیه فلا محالة له فاعل و قابل ، ولیس کعدم لاحاجة فی الاتصاف به الی شی‌ء کعدم القرنین فی‌الانسان مما لاینسب الی وجود وقوش ( ١٢ ) بخلاف عدم المشی له فانه یوجد عند ارتفاع‌ علة المشی ، وله وجود بنحو من الانحاء ، وله علة هی

[٩] چون " متی " حرکت در زمان است پس حرکت در " متی " همان‌ حرکت در حرکت است که محال است . ١٠ - می‌خواهد بگوید جده هم مثل اضافه است و اصالت ندارد ، " أین " اصالت دارد ، اگر لباس و مانند آن که دربرگیرنده چیز دیگری است حرکت‌ أینی یا وضعی بکند ، جده هم به تبع آن حرکت می‌کند ، پس خود جده اصالت‌ ندارد . و از اینجا نظر ما که قبلا گفتیم مرحوم آخوند " أن یفعل " و " أن ینفعل " را اصیل نمی داند تأیید می‌شود . ١١ - یعنی اگر ما عدم و ملکه دانستیم ، این عدم می‌تواند برای حرکت‌ تعریفی وجودی بکند . ١٢ - در عبارت " . . . الی وجود وقوش " ممکن است قوه به معنای قابل‌ باشد ، و وجود به معنای فاعل ، و نیز ممکن است قوه به معنای نیرو باشد ، و وجود به معنای قابل ، و قوه به معنای فاعل ، یعنی هر دو جور می‌شود معنی‌ کرد .