حرکت و زمان در فلسفه اسلامی 1 - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٧٣
تغییر میکند . پس شیء در حالی هم که ساکن در مکان است متحرک در مکان
است ، ولی حرکت میکند از فردی از مکان به فردی مثل خودش ، و در
صورتیکه حرکت انتقالی بکند و منتقل به مکان دیگر شود از فردی به فرد
مغایر منتقل میشود [١] .
پس علامه طباطبائی شیء ساکن در مکان را هم متحرک در " أین " میدانند
. حال این سؤال پیش میآید که پس این حرکات مکانی کاملا محسوس چیست ؟
میگویند این حرکت در حرکت است ، حرکت جوهر متحرک در " أین " است
در " أین " ، نه تحرک جوهر در " این " که تلقی همه فیلسوفان اینطور
بوده است ، حرکت جسم متحرک در " أین " در " أین " است ، به تعبیر
دیگر حرکت جسم متحرک در " أین " به نوعی دیگر از حرکت در " این "
است . پس تمام حرکتهای محسوسی که ما در عالم داریم حرکت در حرکت است
.
علامه طباطبائی در اینجا برهان مرحوم آخوند و دیگران را بر محال بودن
حرکت در حرکت رد نمی کند ، ملاک این برهان این بود که حرکت شیء در
مقوله ای معنایش اینست که " یکون للمتحرک فی کل آن فرد مما فیه
الحرکة " بعد گفتیم مافیه الحرکه اگر از سنخ حرکت باشد فرد آنی ندارد و
نمی تواند داشته باشد ، جواب این چیست ؟ بعدا بحث میشود .
[١] آقای طباطبائی این نوع حرکتها را حرکت وضعی میدانند . حال این حرف درست است یا نیست کار نداریم ، ایشان حرکت أینی را حرکتی میدانند که شیء با جوهرش " أین " اش هم تغییر کند اما حرکتی که وضع شیء را با اطراف تغییر دهد حرکت وضعی میدانند .