است که قبول می‌کند " أین " های جدا جدا را ، یعنی " أین " قبول شده‌ است نه قبول کننده ، جسم است که قبول می‌کند " أینی " را بعد از " أینی " . نظریه اول می‌گوید : خود " أین " است که متجدد است ، یعنی‌ " أین " است که قبول می‌کند آنا فانا چیزی را ، حکما همینجا است که به‌ این قول اشکال می‌گیرند ، و می‌گویند بقول ما وقتی جسمی اشتداد پیدا می‌کند و مثلا دارد سیاه می‌شود آنا فانا ، الجسم یتحرک فی السواد والجسم یشتد فی‌ اسودیته ، ولی بقول شما " السواد یشتد " و آنی که اشتداد را می‌پذیرد خود سواد است .

برهان شیخ بر اینکه مقوله موضوع حرکت نیست

در اینجا شیخ گفته است : اگر ما فرض بکنیم آنی که موضوع است و متجدد است خود عرض باشد ، مثلا خود سواد باشد ، و معنای تسود قبول کردن ذات‌ سواد چیزی را باشد ، از شما سؤال می‌کنیم که ذات سواد در حال اشتداد باقی‌ است یا باقی نیست ؟ اگر بگویید ذات سواد باقی نیست و یک ذات باقی‌ از سواد نداریم ، پس سواد اشتداد پیدا نکرده ، موضوع آنی است که باقی‌ باشد . تسود یعنی ذات سواد است که اشتداد می‌پذیرد ، خوب ذات سواد باید باشد که سواد بپذیرد ، اگر بنا شود تا شروع شود به حرکت اشتدادی ، سواد باقی نباشد ، پس چه چیز اشتداد می‌پذیرد ؟ پس نمی توانیم بگوییم‌ ذات باقی نیست . از طرف دیگر اگر بگوییم ذات باقی است ، آیا صفتی‌ برای این ذات پیدا می‌شود یا نمی شود ؟ ذات باقی است ، چیزی برای آن‌ حادث می‌شود یا نمی شود . اگر بگوییم هیچ چیزی پیدا نمی شود ، همان ذات‌ است که باقی است و اشتداد پیدا می‌کند بدون اینکه صفتی به آن ملحق بشود ، باز هم الذات لم یشتد ، چون زیاده‌ای به آن عارض نشده است ، و اگر زیاده عارض نشود پس چه فرق می‌کند که اشتداد پیدا بشود یا نشود ؟ شق‌ دیگر اینکه سواد که اشتداد پیدا می‌کند یک زیاده ای پیدا کرده است . اگر بگوییم ذات سواد باقی است ، به این معنا که یک زیاده ای پیدا کرده‌ است ، شیخ می‌گوید ، پس سواد اشتداد پیدا نکرده است فقط یک صفتی برای‌ آن حادث شده