کتجدد مراتب قرب و بعد من الغایة المطلوبة فی الحرکات الطبیعیة ، وکتجدد أحوال اخری فی الحرکات القسریة ، و کتجددالارادات والاشواق‌ الجزئیة المنبعثة عن النفس علی حسب تجدد الدواعی [٣] الباعثة لها علی‌ الحرکة .

&gt مثلا سنگ مذکور الان در یک درجه از قرب به مرکز است ، در این مرحله‌ منشأ می‌شود برای درجه اول از حرکت ولی همین درجه درجه اول حرکت به نوبه‌ خود یک درجه دیگری از حرکت را به وجود می‌آورد که حالت جدیدی برای جسم‌ است . پس جسم در حالت اول علت است برای حرکت در مرتبه اول ، و در حالت دوم علت مرتبه دوم ، و آن نیز علت مرتبه سوم . . . در همین جاست‌ که مرحوم آخوند در سربزنگاه مطلب می‌گوید : چنین چیزی محال است ، این‌ امر تا برنگردد به یک تجدد ذاتی ، این تجدد مراتب قرب و بعد ، کاری‌ صورت نمی دهد و مشکلی حل نمی شود . پس شیخ این اصل را قبول دارد که مبدأ حرکتهای عرضی طبیعت است ، و تا در طبیعت تغییری پیدا نشود نمی تواند منشأ حرکات باشد ولی تغییرات‌ عرضی را کافی می‌داند . [٣] امروزه بحثی مطرح است که در اصول هم طرح شده که آیا در اعمال‌ ارادی مثل اینکه اراده می‌کنیم به مکانی برویم آیا با یک اراده این کار انجام می‌شود یا اراده ها متکثر است ؟ مثلا به عدد قدمها ، ولی تکثر و تعدد اراده ها در شعور آگاه من نیست . بعضی می‌گویند : همان یک اراده‌ اول کافی است که قدمها را برداریم و به مقصد برویم ، زیرا در حال حرکت‌ کارهای دیگر می‌کنیم مثلا حرف می‌زنیم و اگر بنا بود مرتب اراده کنیم کار دیگر نمی توانستیم انجام دهیم . اما شیخ و امثال شیخ این مطلب را قبول ندارند و حق هم با آنهاست ، چون اراده های تازه ای پیدا می‌شود ولی لزومی ندارد که انسان به آنها توجه‌ داشته باشد . فرق است میان تجدد اراده ، و شوق و توجه داشتن به آن . به‌ قول امروزی ها شعور است ولی شعور ناآگاه . لذا شیخ در اینجا می‌گوید : من‌ که حرکت می‌کنم و علت حرکت هستم در من دائما تغییر پیدا می‌شود ولی‌ تغییری عرضی ، یعنی اراده که یک صفت نفسانی است برای من مرتب متجدد می‌شود و مرتب اراده ای علت حرکتی ، و حرکتی علت اراده ای می‌شود و ادامه پیدا می‌کند . این مطلب در روانشناسی امروزه مطرح است و نظر آنها با فلاسفه ما فرق‌ می‌کند &gt