خودش نیز متحرک است و نیازمند محرکی است غیر از خودش . اکنون با توجه به این نکات اگر متحرکی که داریم علت و محرک غیر طبیعی داشته‌ باشد در این صورت مطلوب حاصل است و محرک عقلی یا محرک غیر متحرک‌ اثبات شده است و به هدف این فصل که " فی اثبات محرک عقلی " است‌ نایل آمده ایم . اما اگر علت و محرک متحرک مورد نظر ، طبیعی باشد بالضروره خود آن محرک ، متحرک است و اگر محرک این محرک نیز طبیعی‌ باشد محرک اخیر نیز متحرک و همچنین است الی مالا نهایةله . در این فرض‌ تسلسل علل لازم می‌آید و همانطور که در باب علت و معلول " اسفار " آمده‌ تسلسل علل به دوازده دلیل باطل و محال است . یکی از آن براهین برهان وسط و طرف است که در آنجا به تفصیل بیان شده و در این فصل به نحو اشاره‌ آمده است . این برهان از ارسطو به ارث رسیده ولی با بیان بوعلی جامع و کامل شده است .

برهان وسط و طرف در ابطال تسلسل

برای تفهیم مطلب ابتدا سلسله ای متناهی را در نظر می‌گیریم و بعد مطلب‌ را در مورد سلسله نامتناهی بیان می‌کنیم . متحرکی را فرض کنیم که دارای محرکی است که خود این محرک نیز متحرک‌ هم هست . حال اگر محرکی داشته باشیم که متحرک نباشد در این حالت در یک طرف متحرکی داریم که محرک نیست و در طرف دیگر محرکی داریم که‌ متحرک نیست و در وسط محرکی که متحرک نیز هست قرار دارد . پس دو طرف‌ و یک وسط داریم . حال اگر محرک متحرک دو تا باشد ، وسط نیز دو تا است‌ و در صورت سه یا چهار و یا بیشتر بودن محرک متحرک وسط نیز دو یا سه یا چهار و یا بیشتر خواهد بود . خلاصه هر تعدادی که سلسله مشتمل برآن باشد به‌ استثناء دو طرف ، بقیه وسط هستند که محرک متحرک هستند و کثرت وسطها حکم آنها را تغییر نمی دهد ، و یک وسط یا بیشتر هیچگونه تفاوتی ندارد ، محرکیت وسط بر محرکیت قبلی اش توقف دارد و محرکیت آن متأخر از متحرکیتش