فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٥٣٩ - مبحث اول اهداف، ضوابط پایه ها و بخشهای اقتصادی در نظام جمهورى اسلامى

بدين ترتيب در بينش اسلامى بهره‌گيرى يك طرفه و فردى از روزى و مال و نعمت و امانت خدا نادرست است و حتى در ثروت بدست آمده از طريق كسب و كار مشروع نيز حق مشتركى وجود دارد: (وَ فِي أَمْو [١] [٦] [٤] [٨] ;الِهِمْ حَقٌّ لِلسّٰائِلِ وَ اَلْمَحْرُومِ‌)١.

مسلمان در بهره‌گيرى از مال خويش حقوق برادرى را كاملاً توجه دارد تا ميزان احتياج خود را همواره با نياز ديگران بسنجد و هرگز چيزى كه برادرش به آن نيازمندتر است خود را ترجيح ندهد. و نيز مسلمان بنا به فرموده پيامبر اكرم (ص) (ما امن بى من بات شبعان و جاره جائع) [٢] كسانى را كه بطور يك طرفه با وجود نياز ضرورى ديگران مال و ثروت را در انحصار خويش قرار مى‌دهند بدور از ايمان مى‌داند و اندوختن و انباشته كردن ثروت را موجب عذاب اليم مى‌شمارد. (وَ اَلَّذِينَ يَكْنِزُونَ اَلذَّهَبَ وَ اَلْفِضَّةَ وَ لاٰ يُنْفِقُونَهٰا فِي سَبِيلِ الله‌) [٣] .

در منطق قرآن مال و ثروت وسيله امتحان الهى معرفى شده (أَنَّمٰا أَمْوٰالُكُمْ وَ أَوْلاٰدُكُمْ فِتْنَةٌ‌)٤ و حب آن در حد كفر [٥] و نوعى مستى تلقى شده است (السكر اربع سكرات: سكر الشرب و سكر المال و سكر النوم و سكر الملك)٦.

حقيقت مالكيت در اسلام را مى‌توان بصورت عينى در زندگى على عليه السلام يافت. بلاذرى در تاريخ خود و احمد بن حنبل در كتاب فضائل مى‌نويسند: در آمد على عليه السلام از محصول غله مزارعى كه بدست خويش بوجود آورده بود سالانه بالغ بر چهل هزار دينار (مثقال طلا) مى‌شد كه همه را صدقه در راه خدا قرار مى‌داد و در همان حال ديده شد كه وى شمشير خود را براى تأمين معاشش فروخت و فرمود: اگر غذاى شبم را داشتم هرگز شمشير خود نمى‌فروختم [٧] .

و نيز مى‌فرمود:

(فما جاع فقير الا بما متع به غنى)٨

صدوق از على بن موسى الرضا عليهما السلام نقل مى‌كند: (لا يجتمع المال الا بخصال خمس: ببخل شديد و امل طويل و حرص غالب و قطيعه الرحم و

[١] . ذاريات، آيه ١٩.

[٢] به نقل از صوت العداله الانسانيه، ج ١، صفحه ١٤٥.

[٣] . توبه، آيه ٣٤.

[٤] انفال، آيه ٢٨.

[٥] سفينة البحار، ج ٢، صفحه ٥٥٧.

[٦] همانجا.

[٧] همانجا.

[٨] نهج البلاغه، حكم شماره ٣٢٨.