فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٨٤ - مبحث دوم نوع حاكميت دولتها

استعفاى وزرا باشد و يا تقاضايى از شاه كه وزراء را معزول و اشخاص ديگرى را نامزد كند.

در حكومت جمهورى كليه مناصب دولتى و صاحبان اقتدارات عمومى از طرف مردم و متكى به آراء عمومى انتخاب و تعيين مى‌گردد.

نوع ساده جمهورى كه جمهورى بلاواسطه خوانده مى‌شود با شركت عامه مردم در مجامع، عمومى وضع قوانين، و انتخاب مسئولان و نظارت در اعمال آنها، اجرا مى‌شود. و اين نوع جمهورى، در يونان قديم و نيز برخى از كشورهاى بسيار كوچك مانند كانتونهاى سوئيس قابل اجرا بوده است ولى در كشورهايى با سرزمين وسيع و جمعيت زياد، عملاً صورت‌پذير نيست و ناگزير حاكميت از طريق نمايندگان ملت اعمال مى‌گردد.

مبحث دوم: نوع حاكميت دولتها

١. دموكراسى و ديكتاتورى

صرفنظر از ظاهر تشكيلات سياسى و شكل حكومت بايد منشأ حاكميت و منبع اصلى آن را مورد بررسى قرار داد. تصميمات و انتخابها، گاه متكى به آراء عمومى است و زمانى از اراده شخص يا گروه، سرچشمه مى‌گيرد و از اين لحاظ حكومت به دو نوع دموكراسى و ديكتاتورى تقسيم مى‌شود.

در حكومت دموكراسى منشأ اداره امور و سرچشمه تصميمات و انتخابها، خود مردمند و براى افراد، بجز حق رأى و آزادى انتخاب، اختياراتى از قبيل آزاديهاى سياسى و حقوق اجتماعى و مساوات، تفويض مى‌شود.

در حكومت ديكتاتورى، منبع غالب تصميمات جامعه، اراده فرد يا گروه خاصى مى‌باشد و يك فرد يا يك هيئت، بر مردم فرمانروايى مى‌كند و رأى و رضايت مردم، تأثيرى در اين نوع حكومت ندارد.

ديكتاتورى، گاه مداوم و اساس حكومت است و زمانى هم بطور موقت در شرايط خاص، مانند دوران جنگ يا شورش يا قحطى و مانند آن به مرحله اجرا