عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٨٢ - توحيد عام

جان خود و جهان را اثبات نمايد و در حقيقت واقعيت «لا إله إلا الله» را در تجلى ببيند و بس.

اقسام توحيد

اصل توحيد سه قسم است:

قسمى توحيد عام است و قسمى توحيد خاص و قسمى توحيد خاص الخاص.

توحيد عام‌

اما آن كه توحيد عام است، بعد از ارشاد حق، سير كردن در آيات و جستن حق به وسيله عقل و نور ايمان و شواهد حدثان، تا ساكن باشند از اضطراب شك و يقين و در اثبات وحدانيت حق افتند و از خطرات نفس [با اجراى فرامين او] باز رهند و تقديس ذات قديمش بيابند و تنزيه صفات عزيزش بدانند و معلوم كنند كه حق سبحانه واحد است من كل الوجوه، ذاتش در صفات يكتاست و صفاتش در ذات يكتاست، قدمش از حدوث جدا كنند و دانند كه وجود جليلش متعلق نيست به شيئى از اشيا و از دل خيال محال بيرون كنند و حضرت الله را سبحانه و تعالى منزه دانند از جواهر و اعراض و زمان و مكان و تشبيه و تعطيل و كيف و حيث و قبل و بعد و جهات وحد و حدود و صورت و قرب و بعد و حلول و ضد و ند و مثل و جزء و كل و كوچكى و بزرگى و جرم و جسم و اركان و جارحه و قدمش را اول ندانند و ابدش را آخر نشناسند و هرچه در وهم و فهم آيد از آن بيرون شوند و به فرموده حضرت صادق ٧ باطن را با لباس صدق [كه مصداق كاملش ايمان به وحدانيت حق و ذات حضرت او و صفات عليا و اسماى حسنايش هست‌] بپوشانند و صدق باطن در مرحله عالى و اعلايش جز اين نيست، باطنى كه با او