عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٢١٠ - اسرار تيمم

در باب تيمم در كتاب «اسرار الشريعه و اطوار الطريقه و انوار الحقيقه» مى‌فرمايد[١]:

تيمم، نزد اهل شريعت عبارت از طهارت ترابيه است و آن عملى است به جاى وضو و غسل، به هنگامى كه انسان از آب معذور باشد.

عذر هم در سه صورت حاصل است: اول پيدا نكردن آب بعد از گشتن دنبال آن به مقدار لازم، دوم نداشتن وسيله جهت تهيه آب مانند پول، يا دلو و طناب و امثال آن، سوم ترس بر جان و مال در صورت استعمال آب.

چون شرايط تيمم جمع شود، تيمم صحيح نيست مگر بر زمين يا آنچه به اسم زمين است مانند خاك، يا گل يا سنگ؛ زيرا گل و سنگ هم در حقيقت همان خاك است كه بر اثر عوامل طبيعى محكم شده است.

و شكل و كيفيت تيمم هم بر همه معلوم است، اگر بدل از وضو است، يك بار دست بر خاك بزند و دو دست را پس از به خاك زدن بتكاند، آن گاه به پيشانى بكشد سپس با باطن دست چپ به پشت دست راست و با باطن دست راست به پشت دست چپ بكشد و اگر بدل از غسل است يك بار ديگر دست به خاك زده و پشت دو دست را مسح كند[٢] و از مباح بودن آنچه در وضو گفته شده در تيمم هم هست.

اما تيمم اهل طريقت، فهم اين‌گونه تيمم محتاج به دو مقدمه است: مقدمه تحقيق در آب حقيقى، مقدمه دوم تحقيق در خاك حقيقى.

آب حقيقى به حكم عقل و نقل عبارت از علوم و معارف الهيه است كه از آن‌

[١] -اسرار الشريعة: ١٤٦.

[٢] -مراجع عظام تقليد« دام ظلهم» مى‌فرمايند: تيمم بدل از غسل و بدل از وضو با هم فرقى ندارد، كه براى توضيح بيشتر مى‌توانيد به رساله توضيح المسائل مراجعه كنيد.