عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٣٦١ - حالات نفس

[إن النفس لأمارة بالسوء][١].

نفس طغيان گر بسيار به بدى فرمان مى‌دهد.

و اين صفتش در حالى است كه هنوز او را از پس پرده طبع به الوهيت الله تعالى كه خالق و مبدء اوست و لابدى عود و رجوع به حكم:

[إليه مرجعكم جميعا][٢].

بازگشت همه شما فقط به سوى اوست.

به او هيچ شعورى حاصل نشده است، تا لاجرم مطمح نظرش به كلى طلب حظوظ و لذات حسى و وهمى و دنيوى است و همت و طلبش به كلى بر انهماك در آن نوع مقصور.

دوم: صفت لواميت‌ قال الله تعالى:

[و لا أقسم بالنفس اللوامة][٣].

و به نفس سرزنش‌گر قسم مى‌خورم.

و اين به حسب حالتى است كه او را از پس حجب و پرده‌هاى طبيعت از لابدى عدد و حقيقت: منه بدأ و اليه يعود، آگاهيى كه عبارت از آن اسلام است حاصل آيد، تا در اقوال و افعال و حركات و سكنات و استيفاى حظوظ و لذات شرع را كه ضابط آن آگاهى است، قبله خود سازد و از مقتضاى او هيچ تجاوز ننمايد.

اما اگر وقتى احكام حجب قوى و غالب شود و حكم آن آگاهى پوشيده گردد، تا در مباشرت افعال و استيفاى لذات از آن ضابط كه شرعست مجاوزت كند

[١] -يوسف( ١٢): ٥٣.

[٢] -يونس( ١٠): ٤.

[٣] -قيامت( ٧٥): ٢.