عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٧٥ - تشريح سلوك

تشريح سلوك‌

صاحب «كشف الحقايق» درباره سالكان الى الله و تشريح سلوك مى‌گويد:

بدان كه سلوك در لغت عرب رفتن است على الاطلاق، پس سالك رونده و سلوك رفتن بود مطلقا و به نزديك اهل شريعت و اهل طريقت و اهل حقيقت سلوك رفتن مخصوص است و همان رفتن است از جهل به علم و از اخلاق بد به اخلاق نيك و از هستى خود به هستى خداى.

پس به نزديك اهل شريعت، سالك محصل و سلوك تحصيل باشد و به نزديك اهل طريقت، سالك مجاهد و سلوك مجاهده باشد و به نزديك اهل حقيقت، سالك فانى و مثبت و سلوك نفى و اثبات باشد، يعنى نفى خود و اثبات حق تعالى، اين است معنى «لا إله إلا الله» و آن عزيز از سر همين نظر گفته است:

آن عزيز ديگر گفته است:

و لفظى كه هر سه معنا را شامل است طلب باشد كه تحصيل بى‌طلب نباشد و نفى و اثبات هم بى‌طلب نباشد، پس سالك طالب و سلوك طلب باشد.

بدان كه سلوك بر دو نوع است: يكى به طريق تحصيل و تكرار است و اين‌ها سالكان كوى ظاهرند و يكى به طريق رياضت و اذكار است و اين‌ها سالكان كوى حقيقت و معنويت اند.