عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٢١٢ - اسرار تيمم

خدا از آسمان آبى نازل كرد كه در هر دره و رودى به اندازه گنجايش و وسعتش [سيلابى‌] جارى شد.

به اتفاق اكثر مفسرين، «آب» به معنى علم، «اوديه» به معنى قلوب، «بقدرها» به معنى استعداد و قابليت هر موجود است.

و گفتار پروردگار:

[و كان عرشه على الماء][١].

و او كسى است كه آسمان‌ها و زمين را در شش روز آفريد، در حالى كه تخت فرمانروايى‌اش بر آب [كه زيربناى حيات است‌] قرار داشت.

دلالت بر همين معناى حقيقى دارد؛ زيرا بين عرش صورى و آب صورى نه بر طريق شرع و نه بر ترتيب موجودات و نه بر طريق عقل و تحقيق مخلوقات هيچ مناسبتى وجود ندارد، منظور از آب در اين آيه علم و حيات حقيقى و معرفت است.

در هر صورت آب در اين‌گونه آيات به معناى آن حقيقت ساريه در كل شى‌ء به اندازه ظرفيت هر شى‌ء است.

[ذلك تقدير العزيز العليم‌]\*[٢].

اين است اندازه‌گيرى تواناى شكست‌ناپذير و دانا.

اين تعبير در حقيقت بهترين تعبير است؛ زيرا عرش و غير عرش قيامى جز به حقيقت ندارد و حيات حقيقى چيزى جز علم نيست، پس حيات واقعى هر شيئى‌

[١] -هود( ١١): ٧.

[٢] -انعام( ٦): ٩٦، يس( ٣٦): ٣٨، فصلت( ٤١): ١٢.