عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٢١٤ - اسرار تيمم

از خاك آفريده شده يا از خاك و عناصر ديگر، در حدى كه خاك هم جزئى از اجزاى جسم اوست؟ البته از خاك و غير خاك آفريده شده ولى بنابر اغلبيت به خاك اشاره شده، پس در اين آيه خاك به معناى واقعيت‌هاى ديگر هم آمده است.

پس از بيان اين مطلب بايد گفت: هر دانشى كه منبع و منشأش حواس ظاهره و باطنه باشد مانند علوم كسبى كه قبلا ذكر شد نسبت دادن اين علوم به خاك اولى و انسب است.

و هر علمى كه منبع و منشأش كشف و فيض است كه عبارت از علوم الهيه و معارف ربانيه، آن علومى كه به آن وحى و الهام و علم لدنى اطلاق مى‌شود نسبتش به آب اولى و انسب است.

و به اين دو مرحله خداوند بزرگ در قرآن مجيد اشاره فرموده، آنجا كه مى‌گويد:

[و لو أنهم أقاموا التوراة و الإنجيل و ما أنزل إليهم من ربهم لأكلوا من فوقهم و من تحت أرجلهم‌][١].

و اگر آنان تورات و انجيل [واقعى‌] و آنچه را كه از سوى پروردگارشان به آنان نازل شده برپا مى‌داشتند، بى‌ترديد از بركات آسمان و زمين بهره‌مند مى‌شدند.

كه مراد از اين فوق، عالم روحانى و علوم نازله از اوست و مراد از تحت، عالم جسمانى و علوم حاصله از اوست.

و قول مفسرين كه مى‌گويند: مراد از فوق، باران و مراد از تحت، نبات است بر اصل صحيحى استوار نيست.

زيرا باران و نبات به كسى كه قائم به تورات و انجيل و قرآن است مى‌رسد و به كسى كه قائم نيست از انسان هاى بى‌دين و هم چنين حيوانات نيز مى‌رسد، پس اين‌

[١] -مائده( ٥): ٦٦.