را كه بر قيمتش اضافه شده، بايد بدهد. و همچنين اگر مثلا درختى را كه خريده ميوه بياورد، يا گوسفند چاق شود، در صورتى كه مقصود او از نگهدارى آنها اين بوده كه منفعتى از آن ببرد، بايد خمس آنچه زياد شده بدهد، بلكه اگر مقصودش منفعت بردن هم نبوده اگر آن را بفروشد بايد خمس آن را بدهد.

مسأله ١٧٨٠- اگر باغى احداث كند براى آنكه بعد از بالا رفتن قيمتش بفروشد، بايد خمس ميوه و نمو درختها و زيادى قيمت باغ را بدهد، ولى اگر قصدش اين باشد كه ميوه آن درختها را فروخته و از قيمتش استفاده كند، فقط بايد خمس ميوه و نمو درختها را بدهد و تا مادامى كه باغ را نفروخته ترقّى قيمت باغ خمس ندارد.

مسأله ١٧٨١- اگر درخت بيد و چنار و مانند اينها را بكارد، بايد هر سال خمس زيادى آنها را بدهد. و همچنين اگر مثلا از شاخه‌هاى آن كه معمولا هر سال مى‌برند، استفاده‌اى ببرند و به تنهائى يا با منفعتهاى ديگر كسبش از مخارج سال او زياد بيايد، در آخر سال بايد خمس آن را بدهد.

مسأله ١٧٨٢- كسى كه چند رشته كسب دارد مثلا اجاره ملك مى‌گيرد و خريد و فروش و زراعت هم مى‌كند، بايد خمس آنچه را در آخر سال از مخارج او زياد مى‌آيد بدهد، و چنانچه از يك رشته نفع ببرد و از رشته ديگر ضرر كند، بنابر اظهر نفع و ضرر روى هم حساب مى‌شود.

مسأله ١٧٨٣- خرجهائى را كه انسان براى بدست آوردن فائده مى‌كند مانند دلّالى و حمّالى، مى‌تواند از منفعت، كسر نمايد و نسبت به آن مقدار خمس لازم نيست.

مسأله ١٧٨٤- آنچه از منافع كسب در بين سال به مصرف خوراك و پوشاك و اثاثيه و خريد منزل و عروسى و جهيزيه دختر و زيارت و مانند اينها مى‌رساند، در صورتى كه از شأن او زياد نباشد و زياده روى هم نكرده باشد، خمس ندارد.

مسأله ١٧٨٥- مالى را كه انسان به مصرف نذر و كفّاره مى‌رساند، جزء مخارج ساليانه است. و نيز مالى را كه به كسى مى‌بخشد يا جايزه مى‌دهد در صورتى كه از شأن او زياد نباشد، از مخارج ساليانه حساب مى‌شود.

مسأله ١٧٨٦- اگر انسان در شهرى باشد كه معمولا هر سال مقدارى از جهيزيه دختر را تهيه مى‌كنند، چنانچه در بين سال از منافع آن سال جهيزيه‌اى بخرد و از شأنش هم زياد نباشد، بنابر