متافيزيك از نظر رئاليزم - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٧ - احكام سه گانه عقلى

(هستى و نيستى) تابع اسباب بيرونى باشد آنرا ممكن الوجود مينامند.

مفهوميكه در خارجم وجود را قبول ندارد بلكه عدمش ضرورى و لاينفك است آنرا ممتنع الوجود و محال اسم گذاشته‌اند.

مفهوميكه هستى و نيستى هر دو را از خود داشته باشد. كه شق چهارم اين تقسيم شود. قابل فرض نيست، بلكه يكى از افراد ممتنع الوجود كه شق سوم است مى‌باشد، زيرا معقول نيست يك شئ در حال واحد و نسبت واحدهم موجود باشد، و هم معدوم.

ازين بيانات اين موضوع واضح شد كه تمام مفاهيم ذهنيه داخل يكى ازين سه عنوان است.

١- واجب الوجود و ضرورى الوجود

٢- ممكن الوجود

٣- ممتنع الوجود، (محال)

و معقول نيست كخه ما مفهومى را فرض كنيم كه يكى ازين سه عنوان را نداشته باشد، چنانكه معقول نيست يك مفهومى داراى دو عنوان از عناوين سه‌گانه مذكور باشد. همانطوريكه ممكن نيست هيچ جسمى از عنوان متحرك و يا ساكن خارج باشد و يا جسمى با فرض وحدت همه جهات داراى هر دو حالت متضاد سكون و حركت باشد.

واجب الوجود همان موجودى است كه مصدر همه كائنات ميباشد، و در تشخيص مصداق و صفات آن بين خداپرستان و ماديها اختلاف‌