متافيزيك از نظر رئاليزم - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٤ - اعتبار احكام عقلى غير حسّى
ميكند برخ ديگران ميشكند و آنها را بر ابطال دراكات حسى دليل ميآورند.
البته شكى نيست كه حس اشتباه دارد، مثلا باصره، كوچك را بزرگ و بزرگ را كوچك مىبيند، ولى اين اشتباهيكه در بعض موارد رخ ميدهد دليل نميشود كه ما اعتماد خود را بحس از دست بدهيم آيا اين افراد و همچنان صاحبان نظريه سفسطه و شك در موقعيكه آواز اتومبيل را مىشنوند از نقطه خطر دور ميشوند يا اينكه اعتنائى نميكنند تا اينكه زير ماشين بروند. در حقيقت اين قول مانند قول اول خلاف وجدان و يك نوع ديوانگى است.
اين قول قطع نظر از اينكه مخالف بداهت است و عينيّت جهان مادّى ترديدناپذير است از نظر عقلى جوابهائى هم دارد، مانند اينكه حس هيچگاه در وجود اشياء حسّى اشتباه نكرده، و اشتباهيكه ديده ميشود در ماهيّت محسوس است. و بعبارت واضحتر حس هرچند اشتباها چيزيرا بجاى چيز ديگرى ميگيرد، ولى هيچگاه نشده كه ناچيز را بجاى چيز اشتباه كند. و لا شئ را شئ بداند و مانند اينكه اشتباه در حس نيست، بلكه در قضاوت و حكومت ذهن است كه ميگويد اين اوست.
دسته چهارم حسيات را قبول دارند، ولى احكام مستقل عقلى را از درجه اعتبار ساقط مىپندارند و روى اين حساب براى فلسفه اهميتى قائل نيستند، پيروان اين نظريه را يك عده از رجال مغربزمين