افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٣٩ - اختلاف امت واحدة

وعكس العمل مردم در برابر وحى در طول تاريخ ادامه داشته است و همين اختلاف در خود دين اختلاف دوم است. آيه ١٩، سوره يونس، نيز از همين امّت واحده ياد آورى فرموده است: «وَ ما كانَ النَّاسُ إِلَّا أُمَّةً واحِدَةً فَاخْتَلَفُوا وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ فِيما فِيهِ يَخْتَلِفُونَ‌ (يونس: ١٩)»

جمله اخير محتملاتى دارد والله العالم به هر حال در اول، همان شريعت كوچك آدم، نافذ بوده و عقل و فطرت هم مؤكّد آن، و آدم به عنوان پدر و پيامبر: ظاهراً تأثير بيشترى بر اين امّت كه خود را فرزندان او مى‌دانسته‌اند و داشته است كه در دوره هاى بعد تأثير پدر بودن از بين رفته است و ديگر وحدت امّت حتى در حلقه أكثريت تحقق نپذيرفته است‌ «وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً واحِدَةً وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ» «إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَ لِذلِكَ خَلَقَهُمْ وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ‌ (هود: ١١٨- ١١٩)؛ اگر پروردگار اراده (تكوينى إلجايى) مى‌كرد مردم را امّت واحده (يك جمعيت موحّد و مؤمن) قرار مى داد، و (مردم بطبع حال و شرايط طبيعى و عوامل خارجى محيط) هميشه باهم (در اصل دين و نوعيت آن و حتى در فروعات آن) مختلفند مگر كسى را كه پروردگارت (بر او از راه قانون عمومى و نه فوق العاده كه تبعيض صورت گيرد) رحم (يعنى هدايت و راهنمايى) فرمايد كه از براى (رسيدن به همين رحمت) آنان را آفريده است‌[١] (كه از اختلاف كردن در دين حق بدور هستند) و وحدانى بودن امّت در دو آيه گذشته مسبب وضع طبيعى مردم آن زمان بود نه معلول اراده جبرى خداوند تا مردم جبراً و قهراً در دين داخل شده باشند

معناى تكليف صحيح شرعى، آزادى و اختيار مكلّفين است. باز آيه ديگر نفى كننده يگانه‌

[١] - علت آفرينش إنسان در قرآن سه چيز معرفى شده كه همه قابل جمع هستند و منافاتى با هم ندارند آزمودن« الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَياةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ الملك: ٢»

فرمان برى و عصيان گرى، رحمت در آيه فوق، و عبادت‌« وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ‌ الذاريات: ٥٦» و علت ارسال رسل و انزال كتب قيام مردم به قسط است.