افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٧٣ - بدى و خوبى هركس براى خود اوست

است ولو در غير كره زمين. بلى مناسب در لغت عربى اين بود كه كلمه (فعليها) به جاى كلمه (لها) مى‌آمد. ولى در معنى و مقصود تفاوتى به وجود نمى‌آورد[١] و هر دو جمله: «وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها. و إن أسأتم فعليها» يكى است. بلى در يك روايت صحيح السند كه از سالهاى قبل به ذهنم باقى مانده از امام رضا (ع) نقل شده كه در مورد كلمه (فَلَهَا) چنين فرموده است: «فلها رب يغفر ذنبها»؛ يعنى براى شخصى بدكار ربّ اوست كه گناه او را مى بخشد. اين تعبير لطيف با كلمه (فعليها) فرق زيادى دارد.

سؤال، اين روايت تأويل برده شود و علم آن به گوينده آن إرجاع داده شود، زيرا خطاب مذكور به يهوديان كافر است و كافر آمرزيده نمى‌شود.

جواب، اگر مخاطب يهوديان زمان نبوّت موسى (قبل از نبوّت عيسى) باشند آنان متدّين به دين حق بوده اند و گنهكاران و بدكاران شان مستحق مغفرت گناهان مى‌باشند. و ممكن است امام رضا (ع) آيه را براى مسلمانان تفسير كرده باشد كه مسلّماً تفسير و يا تأويل درستى است. والله العالم.

تتمّة: آنچه كه در آيات چهارگانه (٤- ٥- ٦- ٧) اين سوره در إفساد دو مرتبه بنى اسرائيل وارد شده و ما آنها را نقل نكرده‌ايم، مورد اختلاف بين مفسّرين واقع شده است، بعضى هردو مرتبه را پيش از اسلام مى‌دانند، و بعضى هردو واقعه را بعد از اسلام مى‌دانند و سوّميها اوّلى را قبل از اسلام مى‌دانند و دوّمى را بعد از اسلام، و تفصيل آنها در تفاسير مفصل مذكور است. ولى آنچه كه مايه خوشحالى مسلمانان مى‌شود آيه هشتم اين سوره است: «عَسى‌ رَبُّكُمْ أَنْ يَرْحَمَكُمْ وَ إِنْ عُدْتُمْ عُدْنا وَ جَعَلْنا جَهَنَّمَ لِلْكافِرِينَ حَصِيراً» (الإسراء: ٨)؛ يعنى بعد از إفساد دوم شما و جزاى آن كه بسيار سنگين خواهد بود، بازهم اميد است نسلهاى بعدى شما را مورد رحمت قرار دهيم ولى اگر به إفساد و تباهى برگشتيد، ما هم به انتقام گرفتن (توسط

[١] - احتمالا تعويض عليها به له، نكته‌ى ديگرى داشته است.