افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٦٧ - فايده مهم

العالم.

العالمين كه متعلق ربوبيت حق است، على القاعده موجود خارجى مى‌باشد، لفظ عالمين جمع و مفرد آن عالَم است‌[١]

راغب در مفردات مى‌گويد: عالَم اسمى براى فلك است و آنچه كه فلك بر آن مشتمل است از جواهر و اعراض‌[٢] و كلمه مذكور در اصل خود اسم آنچه كه به او دانسته مى‌شود: اسم لمايعلم به كالطابَع و الخاتم لمايطبع به و لمايختم به .. و العالم آلة فى الدلالة على صانعه .. و أما جمعه (عالمون، عالمين) فلأن من كل نوع من هذه قد يسمى عالَما، گفته مى‌شود عالَم الإنسان، عالَم آب، عالم آتش.

او مى‌گويد: جمع سالم عالم- يعنى عالمين (نه عوالم) يا مخصوص به إنسان و جن و فرشتگان است (كه همه‌ى عقلا، هستند) و يا شامل همه‌ى انواع ولى به اعتبار غلبه إنسان بر غير خود.[٣]

و در المنجد گويد: عالم جمع آن عوالم و عالمون و عَلَالِم: همه مخلوقات.

حمدى كه حقيقت و تمام آن براى رب العالمين است، به معناى ثنا و شكر و ستودن و اداى حق او و سپاس و ستايش و امثال اين مفاهيم مى‌باشد. ولى عظمت و بزرگى واجب الوجود و كمالات وجودى او؛ مانند علم و قدرت او لايتناهى و مرز و حدّى ندارد. و از عقول مخلوقات تا چه رسد از حواس و ساير منابع ادراك آنان، بيرون است. پس حمد خداوند براى مخلوق امكان ندارد مگر بعنوان بسيار مجمل كه بگوييم: (الحمد لله كما هو أهله. الحمد

[١] - بيشتر از هفتاد مرتبه كلمه عالمين وعالَمون در قرآن تكرار شده است. و اين كلمه مانند كلمه عوالم كه در قرآن نيامده، جمع عالم- بفتح لام- است.

[٢] - يعنى همه موجودات زمينى و تفسير عالم بفلك در كلام راغب، ظاهراً بخاطر روايتى است كه آن را از إمام صادق بن محمد( ع) نقل كرده است.

[٣] - مفردات راغب، صص ٥٨١- ٥٨٢ چاپخانه سليمان زاده قم.