افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٠٠ - در قيامت كى إعاده مى شود؟

الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ قُلِ اللَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ» (يونس: ٣٤)

در سوره أنبياء آيه ١٠٤ چنين آمده است: «يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ وَعْداً عَلَيْنا إِنَّا كُنَّا فاعِلِينَ» (الأنبياء: ١٠٤)

«وَ هُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ ...» (الروم: ٢٧)

«أَ وَ لَمْ يَرَوْا كَيْفَ يُبْدِئُ اللَّهُ الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ إِنَّ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ» (العنكبوت: ١٩)

«اللَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ» (الروم: ١١)

از آيه اخير به دست مى‌آيد كه إعاده مطلق خلق ربطى به قيامت و حساب و جزا ندارد كه اينها مخصوص به إنسان است‌ (ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ) و از كلمه (ثم) اخير به دست مى‌آيد كه إعاده خلق مقدم بر رجوع إنسان‌ها به سوى خداوند است و لذا نمى‌شود آن را بر انفجار بزرگ دوم جهان- اگر در آينده علمى‌شود- حل نمود. ولى جمله‌ (ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ) مى تواند قرينه شود كه مراد از خلق، إنسان تنها باشد. والله العالم.

در اين آيات و امثال آن ممكن است كه مراد از كلمه خلق مخلوق، عاقل مكلّف باشد مانند إنسان تنها و يا بشمول ساير موجودات زنده و عاقل و مكلّف در سموات و كهكشان هاى ديگر، كه پس از دوره حيات خود مى ميرند و روح آنان در برزخ مى روند[١] بعد در قيامت كبرى ارواح آنان با اجسامِ دوباره جمع شده‌آنان ارتباط گرفته و پس از حساب به مركز دائمى خود (بهشت و دوزخ) مستقر مى‌شوند.

ممكن است مدلول بعضى از آيات مشاراليه عالم باشد و معناى آن اين باشد كه همه‌ى موجودات حتى حيوانات و نباتات و جمادات كه بعد از نيست شدن، برزخى هم ندارند دوباره در وقتى كه خدا بخواهد، إعاده گردند.

[١] - ممكن است برخى اينها در برزخ نروند دليلى بر رفتن برزخ همه موجودات عاقل زنده نداريم قدر متيقن إنسان برزخ دارد.