افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٥٢ - آنچه كه از قرآن مجيد به دست مى آيد

٣- خارج از مدلول آيه مى‌دانيم كه پيامبر (ص) صبح همان شب دوباره به شهر مكّه بر گشت.[١]

٤- در اثناى بالا رفتن در افق بالاتر، جبرئيل به او تعليم (برنامه اين سفر و آنچه را كه خدا خواسته بود) داد.

٥- بعد (جبرئيل به رسول خدا) نزديك و نزديك‌تر شد تا به مقدار درازى دو تير يا كمتر از آن (باقى ماند) و يا (پيامبر به مقام معنوى قرب حق نزديك‌تر شد).

٦- خداوند (مستقلًا) به پيامبر وحى نمود آنچه كه وحى كردنى بود.

٧- پيامبر آنچه را كه آنجا ديد واقعيت داشت و مردم نبايد با او در آنچه ديده مجادله كنند و بايد آنرا بپذيرند.

پيامبر مرتبه‌اى ديگر جبرئيل را (به شكل اصلى) نزد سدرة المنتهى ديد كه نزديك بهشت مأوى قرار دارد[٢]. آياتى كه در ماده ٤ و ٥ و ٦ و ٨ آورده‌شده است، معناى محتمل ديگرى هم دارند.

[١] - احتمالًا از مكّه به اردن و از آنجا به بيت المقدّس او را برده اند و شايد در حدود ششصد كيلو متر بيشتر و يا كمتر فاصله اين دو مكان مقدس باشد و اما فاصله صعودى مسجد اقصى تا مكان توقف او، به هيچ كس مقدار آن معلوم نيست. و معلوم خواهد شد.

[٢] - آيات مرتبه اول آن، اول بعثت بوده يا در يك زمان ديگر. والله العالم.

مطلب ديگر اين است كه پيامبر از سدرة بالا رفته يا نه؟ اگر رفته تا چه مقدار؟ هيچ نمى‌دانيم و علم آنرا به عالم الغيب حواله مى‌دهيم. سؤال ديگر فاصله طول يا عرضى بهشت مأوى از سدرة المنتهى چه مقدار است؟ و سؤال ديگر اينكه حقيقت سدرة المنتهى چيست باز آنرا بطور قطعى نمى دانيم. بعضيها يا جمعى مى‌گويند سدرة المنتهى آخرين مقام ملائكه و ماسوى الله است و از جبرئيل نقل شده« لو دنوتُ أنمُلةً لإحترقتُ،» بحث حديثى معراج را مطالعه كنيد.

و يك بحث ديگر سدرة المنتهى و جنة المأوى در كدام كهكشان قرار دارد، در كهكشان راه شيرين ما، يا در غير آن؟ در آسمان اول يا غير آن، هيچ دليلى نداريم؛ بلكه محدوده آسمان اول كه مشتمل بر كواكب و چراغها( ستاره‌ها) است، نيز نمى‌دانيم.