افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٨٥ - فايده مهم

از حساب بر پشت آن عبور مى نمايند، دوزخى ها از آنجا در آتش مى‌افتند و بهشتى ها به اندازه أعمال خود به سرعت و كُندى عبور نموده و بسوى بهشت مى روند.

اين شهرت از فتاوى علماى آنان حاصل شده است. بطور نمونه بكلام شيخ صدوق مشهور ترين محدث شيعه توجه كنيد: «و اين صراط پل جهنم است و محل مرور همه مخلوقين است.»[١]

عضد الدين إيجى دانشمند اشعرى سنى در كتاب مواقف مى‌گويد: «بدانكه صراط پلى است كشيده شده بر پشت جهنم كه بر او عبور ميكنند مؤمن و غير مؤمن. و اكثر معتزله آن را إنكار كرده‌اند.»[٢]

لفظ صِراط- بكسر الصاد- بگفته بعضى از لغويين كلمه يونانى به معناى طريق و راه مى‌باشد. و بضَّم الصاد، به معناى شمشير دراز برنده مى‌باشد و هيچ ربطى به پل ندارد و پل را به عربى جِسر مى‌گويند.

نگارنده در كتاب متافيزيك از نظر رئالزم، پل مذكور را معناى ديگرى نموده است و عمده اين كه در قرآن مجيد و احاديث معتبر السند، چنين پلى ذكر نشده است.

بحث مهم ديگر در مورد راهها

إنسان‌ها راههاى مختلفى را به سوى خدا مى‌پيمايند؛ بلكه جميع مخلوقات عاقل مختار چنين هستند هر عاقل بحسب استعداد ذاتى و معرفت اكتسابى راهى بسوى حق دارد صراط مستقيم در غالب آيات قرآن بعنوان نكره آمده است كه اشعار به تعدد مصاديق آنها دارد. حتى كفار كه عبادت إختيارى ندارند و منكر عبوديت هستند، بندگى ذاتى دارند و چون مملوك حقيقى خداوند هستند. قال الله: «إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ‌

[١] - بحار الانوار ج ٨/ ٧٠

[٢] - شرح مواقف، شريف جرجانى ج ٣/ ٢٢٤ طبع قديم.