افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٩٧ - جمال و كمال كاينات

كه كثيرى از حيوانات علم مناسب خصوصيات وجودى خود را دارند.

مطلب پنجم: قرآن چه خبر مى‌دهد؟ آنچه در سوره نمل در مورد مورچه و صحبت او با مورانِ فرمانبراو، بيان شده بخوبى علم او را اثبات مى‌كند با آنكه جُثه كوچكى دارد در غايت كوچكى.

مطلب ششم: پرندگان به نماز و تسبيح خود علم دارند «كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاتَهُ وَ تَسْبِيحَهُ» (نور: ٤١) تسبيح، تنزيه كردن و تبرئه نمودن خداوند از صفات نقص و افعال زشت است. «كُلٌّ لَهُ أَوَّابٌ» (ص: ١٩) پرندگان بسوى خدا رجوع دارند.[١]

به هر حال علم پرندگان به تسبيح، مقام آنان را بالاتر از إنسان‌هاى كافر يا مسلمانانى كه براى خدا صفات مادى مى تراشند و يا افعال بد را به او نسبت ميدهند مى گرداند (دقت شود) و هيچ شاهدى نداريم كه تسبيح مخصوص بپرندگان باشد و شامل ساير حيوانات ريز وكوچك و بزرگ نگردد؛ بلكه دليل بر اثبات عموم آن ارايه شده است كه مى‌آيد.

مطلب هفتم: آنچه كه بين سليمانِ نبى و بين پرنده هُدهُد گذشت و آنچه كه هُدهُد از چشم ديد و برداشت خود را بيان كرد و حتى نفس تهديد سليمان، هُدهُد را به عذاب سخت و كشتن؛ بلكه نسبت دادن صدق و كذب در گفتار او، همه دليل علم و عقل و هوش و إستنباط اين پرنده و معرفت او بخداوند و فهم او بقبح شرك و عبادت خورشيد است، كه هر چه در آيه بيشتر فكر كنيم تعجب ما زياد تر مى‌شود[٢]

[١] - ظاهرا اواب صفت حال وجود آنها در كره زمين است نه بيان حال موت آنها.

[٢] - من دو آيه وسط اين داستان را در اين بحث نياوردم چون ندانستم كه آن از گفته هُدهُد است يا ازخداوند؟ و چنانچه از تتمه كلام هُدهُد باشد قضيه علم و معرفت او مهم‌تر مى‌شود.