افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٢٧ - وحشتناك

محكمى را كه براى تمييز ضعفاء و ثقات بيان شده در كتاب بحوث فى علم الرجال و كتاب بداية الرجال و جزء دوم كتاب رنگارنگ مطالبى را ذكر كرده‌ام وليست ضعفاء و مجاهيل آنان نيز كم نيست.

چهار مطلب در يك آيه‌

قُلْ إِنْ تُخْفُوا ما فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ اللَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ (آل‌عمران: ٢٩)

در اين آيه مباركه چهار مطلب است:

اوّل: علم خداوند به آنچه از صفات و نياتى كه إنسان‌ها آنها را پنهان يا اظهار مى دارند

دوم: قدرت ثابت خداوند بر هر چيز

سوم: كه سينه هاى انسان محل صفات و نيات (خوب و بد) است‌

چهارم: عموم علم خداوند به آنچه كه در آسمانها و زمين است‌

توضيح مختصرى در اين چهار مورد:

١- در مورد عموم علم خداوند از ازل تا به ابد به همه مخلوقات، شواهد قرآنى و دلايل حديثى وجود دارد ظاهراً علماى إماميه اثنى عشريه در آن هيچ اختلافى ندارند و از مرتكزات مذهبى مى‌باشد ولى بين متكلمين و فلاسفه اقوال متعددى وجود دارد، بلكه بعضى از اقوال فلاسفه مخالف ضرورى دين اسلام است.

تفصيل اين مباحث و اقوال در جزء اول صراط الحق مذكور است ولى من نديدم كسى را از متكلمين‌[١] و فلاسفه كه بر عموم تعلق علم تفصيلى خدا در ازل به همه اشياء تا ابد كه شامل علم به استحاله مستحيلات عقليه و لزوم ملازمات واقعيه و وجود همه موجودات امكانى و خصوصيات ماهيات آنها، دليل عقلى إقامه كرده باشد، تنها صدرا صاحب اسفار است كه‌

[١] - متكلمين نوعاً عموم علم خداوند را به همه موجودات ثابت نموده اند. نه به همه‌ى اشياء از اذل تا ابد.