افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣١ - ضوابط تفسيرى

ولى شكى نيست كه معلومات آفاقى و حقوقى و سياسى و فلسفى و روانشناسى و بالاخره آگاهى از علوم تجربى و علوم انسانى و معارف اسلامى، ذهن آدمى را براى فراگيرى معانى آيات قرآنى بيشتر آماده مى‌سازد و بهتر مى‌تواند از ظواهر قرآن مطالب عميق‌ترى را استنباط كند.

١٤- در بسيارى از كتب تفاسير شيعه از چهار كتب احاديث متعلقه به آيات قرآن به حدى زياد نقل مى‌شود و به آن روايات، مداليل آيات را معين مى‌كنند، اين چهار كتاب عبارت‌اند از:

١- تفسير على بن ابراهيم قمى استاد ثقه الاسلام كلينى (رضوان الله عليهما).

٢- تفسير عياشى كه تقريبا استاد رجالى شهيركشى بوده است و بعيد نيست كه اين دو تن (على بن ابراهيم قمى و عياشى رحمهما الله) هم عصر بوده‌اند.

٣- تفسير منسوب به امام حسن عسكرى (ع).

٤- تفسير البرهان سيد هاشم بحرانى (رضى الله عنه) در چهار مجلد.

تفسير اخير معتبر است، چنان‌چه سند روايتى معتبر باشد، اعتماد بر آن صحيح است. ولى تفسير قمى دو ايراد دارد كه ايراد اول اين است كه نسبت اين تفسير به على ابن ابراهيم به سند معتبر ثابت نيست. و به عبارت واضح‌تر، نه نسخه‌هاى مطبوعه آن به سند معتبر، به مؤلف آن مى‌رسد و نه روايات آن كه علامه مجلسى و محدث حر عاملى در بحارالانوار و وسايل الشيعه نقل كرده است.

ايراد دوم اين كه ظاهراً يك تن مجهول الحال از اهل علم روايات قمى و جارودى زيدى را از كتاب‌هاى آن دو تن جمع و به نام تفسير على بن ابراهيم طبع نموده است.

و تفصيل اين دو ايراد در كتاب ديگر نگارنده (بحوث فى علم الرجال، طبع چهارم) مذكور است. محققين به آن كتاب مراجعه نمايند. خلاصه اين دو ايراد سقوط تمام روايات‌