دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٩٢ - اسناد زيارت آل يس

٣. به نظر مى‌رسد اسامى راويان موجود در المزار الكبير در برخى از طبقات، دچار تصحيف شده باشد. مثلًا «محمّد بن اسماعيل، عن محمّد بن اشناس ظاهراً تحريف شده «حسن بن محمّد بن اسماعيل بن محمّد بن اشناس» است كه استاد شيخ طوسى است، در حالى كه محمّد بن اسماعيل و محمّد بن اشناس در ميان راويان و در اين طبقه وجود ندارند.

افزون بر محمّد بن اسماعيل و محمّد بن اشناس، ابو الحسين محمّد بن احمد بن يحيى قمّى نيز ناشناخته است كه مى‌تواند تصحيف شده محمّد بن احمد بن على بن الحسن بن شاذان قمّى باشد كه در اين طبقه، موجود است.

٤. با توجّه به تصحيفات پديد آمده در اسناد كتاب المزار الكبير، ارزيابى دقيق افراد واقع در اسناد، بسيار مشكل است؛ چون برخى از نام ها، مجهول يا مهمل هستند. از اين رو، سند موجود در كتاب المزار الكبير، از اعتبار لازم برخوردار نيست؛ ولى اگر تصحيف ذكر شده متن پيشين پذيرفته شود، برخى از افراد واقع در سند، معلوم خواهند شد و اين گزارش، شايسته اعتبار شمرده مى‌شود.

٥. ابن مشهدى در ابتداى كتاب المزار الكبير در اعتبار منقولات خود نوشته است:

فإنّى جمعت فى كتابى هذا ... ممّا اتصلت به من ثقات الروات الى السادات.[١]

من در اين كتابم، گردآورى كردم ... آنچه را كه به آن رسيدم از راويان مورد اعتماد تا بزرگان.

برخى با استناد به اين سخن ادّعا كرده‌اند كه اين توثيق عام است و تمام افراد واقع در كتاب را شامل مى‌شود. از اين رو، همانند كتاب تفسير القمّى و كامل الزيارات خواهد بود.[٢] آية اللَّه خويى اين نظر را صواب ندانسته و نوشته است: توثيقات عام از جانب نويسندگان كهن مقبول است؛ ولى از جانب نويسندگان متأخّر- كه فاصله‌

[١]. المزار الكبير: ص ٢٧.

[٢]. ر. ك: خاتمة مستدرك الوسائل: ج ١ ص ٣٦٠، مستدركات علم رجال الحديث: ج ١ ص ٦٢.