علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٣٠٣
الف) ابن ابی عزاقر در روایات لعن شده است، بر خلاف بنیفضال که لعنی در بارۀ آنها وارد نشده است. کتابهای فردی که لعن شده با کسی که لعن نشده و شیخ طوسی او را با عبارت «ثقه، کوفی، کثیرالعلم، واسع الاخبار، جید التصانیف، غیر مماند...» وصف کرده، تفاوت زیادی دارد.
ب) فرقی اساسی میان پرسش از کتابهای ابن ابی غراقر و کتابهای بنیفضال وجود دارد. پرسش از کتابهای ابن ابی عزاتر معقول است، زیرا او با پرسشگران شیعی همعصر بوده است، اما پرسش از کتابهای بنیفضال، از آنجا که در دهههای پیشین میزیستهاند، درست به نظر نمیرسد. مقصود از بنیفضال، حسن بن علی بن فضال و دو برادرش احمد و محمد و پدرشان حسن بن علی بن فضال است که همۀ آنها از اصحاب امام کاظم و امام رضا٨ بودهاند. پرسش از کتب ایشان در زمان امام عسکری صورت پذیرفته است، یعنی بعد از نیم قرن از حیات آنها و آن هم در دورانی که خاندان فضال از بین رفته بودند، درست به نظر نمیرسد. شیعیان در تعامل با کتابهایی که حدود پنجاه سال بوده است که به خانههای آنها راه یافته مشکلی نداشتند، وگرنه از امامان پیش از امام عسکری میپرسیدند. چه شده است که آنها در زمان حیات امام عسکری چنین پرسشی مطرح کردهاند؟
٥. عدم سازگاری حدیث با واقعیتهای خارجی: پرسشی بدین درجه از اهمیت که میتوانست مشکلی که شیعیان در سطحی وسیع با آن رو به رو بودند، حل کند و از سرگردانی در مواجهه با این کتابها برهاند، شایسته بود که پیشتر از سوی شیعیان و شخصیتهای علمی و شناخته شدۀ زیادی مطرح میگردید، اما تنها از سوی حسین بن روح مطرح گردید. پاسخ پرسش را نیز باید افراد زیادی از شیعیان شنیده باشد، اما آن را نیز کسی جز حسین بن روح نشنیده است. آری، اگر