مجلسی بعد از بررسی متن احادیث، و اطمینان از صدور آن از ائمه: و صحیح بودن متن از هر گونه خطا و مشکلی، اقدام به فهم محتوای احادیث می‌کند. وی با قواعدی چون فقه اللغه، تقیه، نقل به معنا و حل تعارض اخبار به فهم محتوای احادیث می‌پردازد. در اینجا این قواعد چهارگانه را مورد توجه قرار داده و نمونه‌هایی از لوامع صاحبقرانی را ذکر می‌کنیم.

فقه اللغه (دقت و توجه در معانی واژگان)

یکی از قواعدی که محدث را در فهم محتوای احادیث یاری می‌کند، شناخت معنای واژه‌های حدیث است. مجلسی برای شناخت معانی الفاظ در زمان استعمال، به کتب لغت کهن مراجعه کرده است و به کشف و شناسایی معانی واژه در آن زمان پرداخته است. وی در تشخیص و تمییز معانی حقیقی از مجازی و همچنین معانی مشترک لفظی در زمان استعمال، دقت و توجه بسیار مبذول داشته است. او گاهی برای به دست آوردن معنای واژه‌ای در روایت، به توضیح و تبیین ائمه در روایات دیگر توجه کرده است. مجلسی به ریشه‌یابی واژه‌ها و همچنین ذکر معنای لغوی و اصطلاحی و عرفی واژه پرداخته است. وی در ٤٤ مورد، به معنای واژه‌های حدیث پرداخته است. در اینجا به ذکر نمونه‌هایی می‌پردازیم.[١]

[١]. جهت ملاحظه سایر نمونه‌ها ر.ک: همان، ج ١، ص ٢٣٨ و٣١٠ و٣٦٠ و٣٨٦ و٤٥٣ و٤٨١ و٥٢٩ و٧٠١؛ ج٢، ص ٤٩ و ٢٣٧ و٣١٤ و ٣٦١ و٣٨١؛ ج ٣، ص٦٦ و ٨٢ و٨٦ و ١٠٠ و١٦٨ و٢٤٩ و٣٨ و٤٣٠ و٤٣٧ و٤٤٣ و٥٣٢ و٥٥٩؛ ج ٤، ص٩ و ١٢ و٢٥ و ٦٠ و ٦١ و ٦٤ و١٤٣ و ٣٥٤ و ٣٨٢ و ٤٠٤ و ٤٠٦ و ٤٤٢ و ٤٤٥ و ٤٥٦ و٤٧٦ و٤٨١؛ ج ٥، ص ١٩ و٢٧ و٣٨ ـ ٣٧ و٤٣ و٨٩ و١٢٣ و١٢٩ و١٣١ و١٣٩ و١٤٦ و ٣٣٠ و٣٣٤ و٣٧٧ ـ ٣٧٦ و٤٢٢ و٤٤٥ و٤٥٠ و٥٥٧؛ ج٦ وص ١٩ و٢٣ و١٢٧ ـ ١٢٨ و١٥١ و ٢٠٤ و ٢٨٨و ٢٩٠ و ٣٢٢ و٣٦٢ و٣٦٦ و٤١٩ و٤٦٧ و٥٦٠ و٦٠٦ و٦٠٧ و ٦٤٢ و٧٠٠؛ ج٧، ص١٦٤ و٢٥٧ و٣٤٩ و٥٥٠ و٥٧٥ و٥٨٧ و٦١١ و٦٢١؛ ج٨، ص١٤٦و١٥٣و ١٨٢ و٢٠٧ و٢٩٩ و٣٣٠ و٣٦٩ و ٤٨٧ و٤٨٩ و٧٠٢ و٧٩٢.