علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٠٢ - معیارهای شناخت احادیث تقیهآمیز
٢. بدن مثالی
بدن مثالی از دیدگاه اندیشمندان مسلمان
بدن مثالی از سنخ عالَمی است كه بیشتر دانشمندان مسلمان آن را عالَم مثال نامیدهاند و اسامی گوناگون ديگری هم به آن دادهاند، مانند : عالم خيال منفصل، عالم صُوَر مُعَلَّقه، عالم مُثُل مُعَلَّّقه، عالم اشباح مِقداريه، عالم صُوَر مِقداريه، عالم اجسام مُجَرَّده و... . عارفان و بسیاری از متکلمان و گروهی از فلاسفه مسلمان، بویژه شیخ اشراق (سهروردی) به وجود عالم مثال معتقدند، هر چند در بارۀ ماهیت آن و این که آیا این عالم، (به درجهای) مجرد ـ و به تعبیری مجرد نسبی یا نیمه مجرد ـ است یا (به معنای خاصی) مادی است، میان آنان اختلاف نظر وجود دارد. بیشتر محدثان و متکلمان اسلامی عالم مثال و موجودات مثالی را نوعی مادۀ لطیف میدانند، اما گروهی از فیلسوفان مسلمان آنها را مجردِ نسبی محسوب میکنند؛ زيرا بر اين باورند كه در سلسله مراتب عالم هستی، عالم مثال، میانِ عالمِ مجرداتِ محض (عالم عقول و نفوس) و عالمِ مادياتِ محض (عالم طبيعت) قرار دارد. از اين رو، نه مجرد محض است و نه مادی محض، بلكه نيمه مجرد (مجرد نسبی) است؛ يعنی واجد برخی ويژگیهای مجردات و ماديات و فاقد برخی ديگر از آنهاست. به عقیده آنان، موجود مثالی، هر چند دارای صورت جسمیه و برخی اعراض جسمانی مانند کمّیت (ابعاد سه گانه) و کیفیاتی نظیر شکل و رنگ است، اما برخلاف اجسام مادیِ خاکی، فاقد هیولای اولیٰ (مادۀ اولیٰ ـ ماده[١]) است و چون قابلیت و استعداد انواع تغییر، ناشی از وجود هیولای اولیٰ است. از این رو،
[١] . ر.ک: رجال النجاشی، ص ٢٦٠.