روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٧٣ - ترجمه

كردن در حوائج برآسايى[١٥٠-ر]،چه اگر شب [١]روشناى به حدّ روز بودى،حرص تو را رها نكردى كه از عمل و سعى و كارى [٢]و رنج برآسودى،چنان كه در شبهاى روشن بيشتر مردمان كنند [٣]وَ النَّهٰارَ مُبْصِراً ،و روز را بينا كرد[ه است و] [٤]شب از جهت تاريكى بمثابت نابينايى كرد،و روز را چو [٥]بينايى،و هذا من باب ليل نائم و نهار صائم،اى ينام فيه و يصام،و مثله قوله: فَمٰا رَبِحَتْ تِجٰارَتُهُمْ... [٦]،اى فما ربحوا في تجاراتهم [٧]،آنگه بر مجاز و توسّع فعل را با روز داد و با تجارت بر طريق مبالغت،و على هذا بيت جرير:

لقد لمتنا يا امّ غيلان فى السّرى و نمت و ما ليل المطىّ بنائم
و قال رؤبة:

و نام ليلي و تجلّى همّي
و قال آخر:

سهدا اذا ما نام ليل الهوجل
و اين جعل،به معنى خلق است،براى آن متعدّى است به يك مفعول،و چون به معنى نصب باشد[متعدّى بود به دو مفعول،چنان كه گفت: وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبٰاساً، وَ جَعَلْنَا النَّهٰارَ مَعٰاشاً [٨]] [٩]. إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ .در اين كه گفت،از جعل شب و روز به اين صفت،آياتى است و علاماتى و دلالاتى گروهى را كه ايشان بشنوند و انديشه كنند و معتبر شوند.

قٰالُوا اتَّخَذَ اللّٰهُ وَلَداً ،آنگه حكايت كرد از شنيعى [١٠]قول مشركان و آنان كه خداى را فرزند گفتند،گفتند:خداى فرزند گرفته است،خداى تعالى به اين آيت رد كرد بر سه گروه:يكى مشركان كه گفتند:الملائكة بنات اللّه،و فريشتگان دختران