روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٦٢ - ترجمه

ندارد،و ما نيز همچنين گوييم،جز آن است كه،خداى تعالى خود اين نخواهد ازآنجا كه منافى حكمت است و قبيح است،و قبيح جاهل كند يا محتاج،و اين از آن «اگر»هاست كه در مثل گويند:نكشند [١]برست،و به اين،قطع مادّۀ[سؤال] [٢]باشد.

جواب ديگر آن است كه:مراد به غوايت در آيت،خيبت است و حرمان ثواب،و بيانش قول شاعر كه گفت:

فمن يلق خيرا يحمد النّاس امره و من يغولا يعدم على الغيّ لائما
و غوايت در قرآن به معنى عقاب آمد في قوله: ...فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا [٣]،اى عقابا، [١٧٦-پ]و معنى آيت آن بود كه،خداى-تبارك و تعالى-گفت:اگر خداى خواهد كه شما را عقوبت كند به كفرتان،شما را سود ندارد نصيحت هيچ پيغامبر به اصرار شما بر كفر،الّا كه توبه كنى و ايمان آرى.

و جواب سيم [٤]از اين آن است كه:خداى تعالى جزاى غى را به غى بر خواند، چنان كه گفت: وَ جَزٰاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهٰا... [٥]،و معنى آن باشد كه:نصح ناصح سود ندارد،اگر خداى خواهد تا شما را عقاب كند به جزاى اغوا و اضلال شما خلق را.

و جواب چهارم از او آن است كه:در قوم نوح جماعتى بودند كه جبر مى‌گفتند و اعتقاد ايشان اين بود كه،كفر ايشان به مشيّت و ارادۀ خداى است،خداى تعالى از نوح اين بازگفت كه نوح ايشان را گفت بر سبيل انكار كه:اگر [٦]بر اين جمله كه شما گفتى كه كفر كافر به فعل خداى است يا به خواست او،پس نصيحت من شما را هيچ سودى ندارد،يعنى به خلاف اين است.

جواب پنجم از او آن است كه،حسن بصرى گفت:معنى آيت آن است كه، نصيحت من شما را سود ندارد عند آن‌كه خداى تعالى هلاك شما خواهد،براى آن‌كه ايمان عند نزول عذاب نافع نباشد و توبه مقبول نبود،براى آن‌كه بنده ملجأ باشد