قوله[تعالى] [٢]: أَ فَمَنْ كٰانَ عَلىٰ بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ -الآية،حق‌تعالى در اين آيت استفهام كرد بر سبيل تقرير،گفت [٣]: أَ فَمَنْ كٰانَ عَلىٰ بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ ،گفت:آن‌كس كه او بر بيّنت و حجّت و بيان باشد از خداى تعالى،يعنى رسول-عليه السّلام. وَ يَتْلُوهُ شٰاهِدٌ مِنْهُ ،و بر پى او مى‌رود گواهى هم از او.

مفسّران خلاف نكردند [٤]در آن‌كه آن‌كس كه بر بيّنت،رسول است-عليه السّلام- و انّما خلاف در شاهد كردند.عبد اللّه عبّاس و علقمه و ابراهيم نخعى و مجاهد و ضحّاك و ابو صالح و ابو العاليه و عكرمه گفتند:مراد جبريل است-عليه السّلام.بعضى دگر گفتند[و آن حسن و قتاده‌اند كه:مراد زبان رسول است-عليه السّلام.بعضى گفتند] [٥]:مراد صورت رسول است و شمايل او،براى آن‌كه هركس كه رسول را ديد-صلّى اللّه عليه و آله- [٦]گواهى داد كه:او رسول خداى است كه جاحد و معاند نبود،چه صورت و شمايل او گواهى داد بر نبوّت او،و اين بر سبيل توسّع باشد.

حسين بن الفضل گفت:اين شاهد،قرآن است و نظم و اعجاز او.و ابن جريج و مجاهد گفتند:فريشته بود كه او را نگاه داشتى و تأييد و تسديد [٧]او كردى.بعضى دگر گفتند:مراد رسول است-عليه السّلام.و اين اقوال اگرچه حوالت است بر مفسّران،اقوالى مضطرب و فاسدند [٨]براى آن‌كه مخالف ظاهر است،چه حق‌تعالى گفت: وَ يَتْلُوهُ شٰاهِدٌ مِنْهُ ،گفت:از پى او مى‌رود گواهى هم از او.در اين معنى سه چيز اعتبار بايد كردن،يكى:تلو [٩]و تباعت،و دوم:گواى [١٠][و] [١١]شهادت و صحّت معنى او،سيم [١٢]:لفظ منه،و آن‌كه كنايت راجع لا بدّ با رسول است،و هر قول كه

[١] .همۀ نسخه بدلها:پرهيزگاران.

[٢] .اساس:ندارد،به قياس با نسخۀ آو،و ديگر نسخه بدلها،افزوده شد.

[٣] .آج،بم،لب،آز+عاقبت مر پرهيزگاران را بود.

[٤] .همۀ نسخه بدلها،بجز لب:خلاف كردند.

[١١] [٥] .اساس:ندارد،به قياس با نسخۀ آو،افزوده شد.

[٦] .مج:و على آله و اصحابه و سلّم.

[٧] .لب،مل:تشديد.

[٨] .آو،بم،مل،مج:ناسديد،آج،لب،آز:ناسديد است.

[٩] .آو،آج،بم،آز:يتلو.

[١٠] .همۀ نسخه بدلها:گواهى.

[١٢] .آج،بم،مج،لب:سيوم.