روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٦٥ - ترجمه
مخصوص است به جهودان،و اگر مخصوص نبودى تخصيص بايستى كردن على كلّ حال به آياتى كه متضمّن اثبات شفاعت است من قوله: وَ لاٰ يَشْفَعُونَ إِلاّٰ لِمَنِ ارْتَضىٰ [١]... ،و قوله: مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاّٰ بِإِذْنِهِ [٢]... ،و نيز به اجماع امّت كه اجماع منعقد است بر ثبوت شفاعت،خلاف از ميان ما و معتزله در آن افتاد كه شفاعت در اسقاط مضارّ باشد يا در زيادت منافع،به نزديك ما حقيقت شفاعت در اسقاط مضارّ باشد،و به نزديك ايشان در زيادت منافع.و حدّ شفاعت التماس باشد از غيرى اسقاط مضرّت از كسى بر وجهى كه اگر شفاعت نبودى آن مضرّت بدو رسيدى [٣].و دليل بر اين آن است كه عرف مستمرّ است و عادت كه شفاعت در حقّ جنات و خونيان و كسانى استعمال كنند كه مستحق كشتن و عذاب باشند،و در وضع لغت هم براى اسقاط مضارّ است،دليل بر اين قول شاعر غطفان است به روايت مبرّد:
و قالوا تعلّم أن مالك ان يصب
نفدك و ان تحبس نذرك و نشفع
و شفاعت نيز استعمال كردهاند در زيادت منافع فى قول الحطيئة:
و ذلك امرؤ ان تأته في صنيعة
الى ماله لا تأته بشفيع
و به معنى معاونت استعمال كردهاند فى قول النّابغة:
اتاك امرؤ مستعلن لك [٤]بغضة
له من عدوّ مثل ذلك شافع
اى معين،و في قول الأحوص:
كأنّ من لا منى لأصرمها
كانوا لليلى [٥]بلومهم شفعوا
و اصل شفاعت از شفع باشد،و شفع جفت بود،و وتر فرد.و براى شفيع آن اى تعاونوا.
خوانند او را و شافع كه دوم مشفوع فيه باشد در كار او و و ذبّ از او چنان كه اميرالمؤمنين -عليه السّلام-گفت:
الشّفيع جناح الطّالب ،گفت:شفيع بال طالب باشد،و شفع [٦]آن باشد كه شفاعت كرد،و شفع [٧]آن باشد كه دوم تنها مىشد [٨].
و يك تفسير[٧٨-ر]اين دادند قول رسول را-عليه السّلام:
اشفعوا تؤجروا،
[١] .سورۀ انبياء(٢١)آيۀ ٢٨.
[٢] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ٢٥٥.
[٣] .آج،لب،فق،مر:رسانيدى،مب:نرسانيدى.
[٤] .كذا:در اساس و همۀ نسخه بدلها،لسان العرب(١٨٣/٨):مستبطن لي.
[٥] .كذا:در اساس و همۀ نسخه بدلها،چاپ شعرانى(١٧٤/١):عليها،لسان العرب(١٨٤/٨):علينا.
[٦] .آج،لب،فق،مب،مر:شفيع.
[٧] .مر:شفيع.
[٨] .مب:تنها شود.