آخر اجزاى علوم عقل بود،و هر جزوى از اجزاى علوم عقل كه ذكر كرده شد خداى تعالى آن را براى نوعى از انواع تكليف عقلى آفريد كه بى‌آن قبيح بودى در حكمت او تكليف كردن به آن نوع.و استقصاء كلام در اين معنى در كتب اصول مشروح است،و اطناب كردن در اين كتاب در اين باب از غرض مقصود خارج باشد.

قوله: وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاٰةِ ،امر است جمله مكلّفان را به استعانت و طلب يارى كردن از خداى تعالى.و اين«سين»را«سين»طلب خوانند.و استعانت،طلب يارى كردن باشد.و اعانت،يارى دادن باشد.و معنى آن باشد كه:

از خداى تعالى الطاف خواهى [١]كه شما را به طاعت نزديك كند و از معصيت بازدارد .

خلاف كردند در آن‌كه خطاب با كيست.بيشتر مفسّران گفتند:خطاب با اهل كتاب است از جهودان و ترسايان،چه آيات اوّل در حقّ ايشان است.چون ايشان را نهى كرد ازآن‌كه به طمع رياست و حطام دنيا حق به باطل نپوشند و چيزى بگويند [٢]و برآن كار نكنند،در اين آيت گفت:دست از آن بدارى و به نماز و روزه تمسّك كنى.

بهرى ديگر گفتند:خطاب با صحابه رسول است،چه ايشان خود نماز و روزۀ شرع ما نشناختند،چگونه گويد ايشان را كه استعانت كنى به آن هر دو،و آن‌كه [٧٤-پ]آيات مقدّم در حقّ ايشان باشد منع نكند كه اين آيت خطاب امّت رسول ما باشد-عليه السّلام-و گر [٣]بر عموم حمل كنند اولى‌تر [٤].

امّا«صبر»،حبس نفس باشد بر آنكه نفس كاره بود آن را،و از اينجاست حديث رسول-عليه السّلام-كه گفت در حقّ مردى كه مردى را به دست‌ها گرفت [٥]تا ديگرى او را بكشت:

اقتلوا القاتل و اصبروا الصّابر ،گفت:قاتل را ببايد كشتن و آن را كه او را [٦]بازداشت ازآن‌كه دفع او كند از خود،در زندان باز بايد داشتن تا بميرد.

[١] .خواهى/خواهيد.

[٢] .مج،مر:نگويند.

[٣] .مج:دگر،دب،آج،لب،فق،مب:و اگر.

[٤] .مر+باشد.

[٥] .آج،لب،فق:به دست گرفت،مب:كه دست مردى بگرفت،مر:مردى را دست بگرفت.

[٦] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:و آن‌كه او را.