اكنون بدان كه درست شده است به روايات صحيحه كه تعاطى تفسير قرآن نشايد كرد [١]و اقدام كردن بر بيان و شرح آن الّا به اخبار و آثار از رسول-عليه السّلام- و از ائمّۀ حق چه قول ايشان نيز مسند باشد به [٢]رسول خدا-عليه و على آله السّلام-و به رأى خود تفسير [٣]نشايد كردن [٤]،چه از طريق خاص و عام اين خبر روايت كرده‌اند كه،رسول-عليه السلام-گفته است:

من فسّر القرآن برأيه و اصاب الحقّ فقد اخطأ، هركه تفسير قرآن كند به رأى خود،و قول او به اتّفاق موافق حق باشد،او مخطى است.

فصل

در اقسام قرآن

بدان كه اقسام قرآن از شش وجه بيرون نيست:«محكم»است و«متشابه»،و «ناسخ»و«منسوخ»،و«خاص»و«عام».

حدّ [٥]«محكم»،هرآن لفظى باشد كه ظاهرش خبردهنده بود از معنيش بى‌اعتبار امرى كه ضم كنند به آن‌چنان،كه مثالش گفته شد.

و«متشابه»،آن بود كه مراد از ظاهر لفظ [٦]ندانند بى‌دليلى،و الفاظ مشترك و محتمل را هم اين حكم بود،و براى آنش متشابه خوانند كه مراد مشتبه باشد از آن‌چنان كه خداى تعالى گفت: مٰا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللّٰهِ [٧]...و قوله: فَثَمَّ وَجْهُ اللّٰهِ [٨]...، وَ جٰاءَ رَبُّكَ [٩]...،و امثال اين.

امّا حدّ«ناسخ»و حقيقت او،هر دليلى باشد شرعى كه دليل كند بر زوال مثل حكم ثابت به نصّ اوّل در مستقبل روزگار بر وجهى كه اگر نه آن بودى ثابت بدى به نصّ اوّل با تراخيش [١٠]از او.براى آن گفتيم دليل شرعى،كه اگر دليل عقلى پيدا

[١] .مج،آج،لب،وز،مر:كردن.

[٢] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+قول.

[٣] .مج،لب،فق+قرآن.

[٤] .دب،آج،لب،فق،وز،مب،مر+الّا به نقل صحيح.

[٥] .همۀ نسخه بدلها:چه.

[٦] .مج،دب،آج،لب،مر:آن.

[٧] .سورۀ زمر(٣٩)آيۀ ٥٦.

[٨] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١١٥.

[٩] .سورۀ فجر(٨٩)آيۀ ٢٢.

[١٠] .دب:به اعتبار تراخيش.