امّا در فاتحة الكتاب خاصّه،و بطلان قول آنان كه ايشان أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ [١]...، آيتى شمرند،دليل بر اين آن است كه [٢]ما نظر كرديم،مقاطع قرآن يا متشاكل يافتيم يا متقارب به‌مانند اواخر سجع و قوافى شعر.

امّا«متشاكل»بسيار است و بيشتر چنان كه [٣]:«يعلمون»و«يفقهون»و [يعقلون] [٤]و«يؤمنون»،و«يوقنون»،چون [٥]:القمر [٦]و الشّمس.

و امّا«متقارب»چنان كه در سورۀ«ق» [٧]هست از:«مجيد»و«عجيب»و «مريج»،و أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ [٨]...،با«عالمين»و با«دين»و«نستعين»،و«ضالّين» و«مستقيم»و«رحيم»،نه متشاكل است نه متقارب،بايد كه حكم كنند به آن‌كه نه [٩]سر آيت است.

وجهى ديگر آن است كه: أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ [١٠]... ،آيتى شمرند و ابتدا به غَيْرِ [١١]كنند،نيكو نباشد در علم نحو،براى آن‌كه در او دو قرائت است:الجرّ على الصّفة، و النّصب على الاستثناء،و به هر دو قرائت نيكو نباشد فصل كردن بين الصّفة و الموصوف،و لا بين المستثنى و المستثنى منه.امّا اخبار در اين باب از طريق خاصّ و عامّ چندانى است كه شرح نتوان داد امّا طرفى گفته شود:

ابن بريده روايت كند از پدرش،از رسول-عليه الصّلاة و السّلام-كه گفت:

أ لا اخبرك [١٢]بآية لم تنزل على احد بعد سليمان غيرى ،تو [١٣]را خبر دهم به آيتى كه پس از سليمان پيغمبر بر كس فرونيامد [١٤]مگر بر من.گفتم،بلى يا رسول اللّه!گفت:

افتتاح قرآن به چه كنى؟گفتم:به بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ [١٥].

قال: هى هى، گفت:آن آن است.و اين خبر دليل است بر آنكه اين آيتى است از«الحمد»،و از هر سورتى [١٦].

(١،٨،١٠،١١)) .سورۀ فاتحة الكتاب(١)آيۀ ٧.