روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٩٠ - ترجمه

چنين است:و اذ آتينا موسى الكتاب،يعنى [١]التّوراة و محمّدا الفرقان،و لكن ذكر محمّد از كلام بيفگند براى دلالت كلام بر او،چنان كه شاعر گفت:

تراه كأنّ اللّه يجدع انفه و عينيه ان مولاه تاب له وفر
و«جدع»،بريدن بينى باشد با چشم هيچ نسبت ندارد،و لكن تقدير چنين است كه يجدع انفه و يفقا [٢]عينيه،و لكن براى آن‌كه كلام على كلّ حال بر او دليل مى‌كند چنان كه شبهتى نيست از كلام بيفگند و مانند اين قول شاعرى كه [٣]گفت:

و رأيت بعلك فى الوغا متقلّدا سيفا و رمحا
و تقدير چنين است كه:و حاملا رمحا،براى آن‌كه تقلّد در رمح صورت نبندد، و مانند اين قول ديگرى كه گفت [٤]:

علّفتها تبنا و ماء باردا
يعنى و سقيتها ماء باردا،چه تعليف در آب صورت نبندد،لا بدّ فعلى تقدير بايد كردن كه به آب لايق باشد.

قولى دگر آن است كه:مراد به فرقان انفراق درياست،چه فرقان مصدرى باشد از مصادر فعل،چون:سبحان و فصلان [٥]،و فرق و فلق يكى باشد،جز كه فلق بيشتر از فرق بود،بيانش قوله تعالى: فَانْفَلَقَ فَكٰانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ [٦]،و اگر [٧]فلق گفتى به جاى فرق معنى يكى بودى كه فعل به معنى مفعول باشد.

ابن زيد گفت:مراد به فرقان نصرت است كه خداى تعالى داد موسى را بر فرعون و فرقان كنايت كرد از آن‌چنان،كه نصرت رسول را-عليه السّلام-در روز بدر فرقان خواند،و روز بدر را روز فرقان خواند في قوله تعالى: وَ مٰا أَنْزَلْنٰا عَلىٰ عَبْدِنٰا يَوْمَ الْفُرْقٰانِ [٨]... ،يعنى يوم بدر،يعنى يوم فرق اللّه بين المسلمين و الكفّار. لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ، تا مگر راه‌يافته شوى،يعنى تا مگر[٨٦-ر]شما به آن الطاف كه من مى‌كنم با شما