نكنند كتاب [١]را و ذكر رسول ما-عليه السّلام-و صفت و نبوّت او پنهان نكنند،چنان كه گفت: وَ إِذْ أَخَذَ اللّٰهُ مِيثٰاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتٰابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنّٰاسِ وَ لاٰ تَكْتُمُونَهُ [٢]... ،و اين روايت ضحّاك است از عبد اللّه عبّاس. أُوفِ بِعَهْدِكُمْ ،براى آن مجزوم است كه جواب امر است،و عهد خداى با ايشان وعدۀ اوست ايشان را به ثواب بر طاعت.پس آن را در تأكيد ايجاب بر خود به مثابۀ عهد و پيمان و سوگند كرد بر معاهد.

ابن زيد گفت:مراد به عهد خدا،امر خداست،و به عهد ايشان جزاى ايشان [٣]است،آنگه بر خواند: إِنَّ اللّٰهَ اشْتَرىٰ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوٰالَهُمْ ،الى قوله:

وَ مَنْ أَوْفىٰ بِعَهْدِهِ مِنَ اللّٰهِ [٤] .

و سعيد جبير گفت از عبد اللّه عبّاس كه:مراد آن است كه در گردن ايشان كرد از ايمان به رسول-عليه السّلام-تا آنچه بر گردن ايشان بود از اثقال و اغلال بر گيرد، چنان كه گفت: اَلَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ -الى قوله: وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلاٰلَ الَّتِي كٰانَتْ عَلَيْهِمْ [٥].

و قتاده و ابن جريج گفتند:مراد آن عهد است كه در سورۀ المائده گفت: وَ لَقَدْ أَخَذَ اللّٰهُ مِيثٰاقَ بَنِي إِسْرٰائِيلَ وَ بَعَثْنٰا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيباً -الى قوله: لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئٰاتِكُمْ [٦]،و اين اقوال متقارب المعنى است.

وَ إِيّٰايَ ،ضمير منصوب منفصل است،و عامل در او فعلى مقدّر بود كه اين فعل ظاهر بر او دليل بود،و نشايد كه عامل در او اين فعل ظاهر باشد،چه او به ضمير متّصل مشغول است،و تقدير چنين باشد كه:و إيّاى فارهبوا فارهبون [٧]،چنان كه گفت: وَ الْقَمَرَ قَدَّرْنٰاهُ مَنٰازِلَ [٨]... ،و اصل او«فارهبونى»بوده است،«يا»بيفگنده است و اكتفاء كرده به كسره از آن‌چنان،كه: اَلْكَبِيرُ الْمُتَعٰالِ [٩]،

[١] .مب،مر+او.

[٢] .سورۀ آل عمران(٣)آيۀ ١٨٧.

[٣] .مج،دب،فق،وز:جز ايشان.

[٤] .سورۀ توبه(٩)آيۀ ١١١.

[٥] .سورۀ اعراف(٧)آيۀ ١٥٧.

[٦] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ١٢.

[٧] .همۀ نسخه بدلها:و اياى فارهبون.

[٨] .سورۀ يس(٣٦)آيۀ ٣٩.

[٩] .سورۀ رعد(١٣)آيۀ ٩.