روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٧٩ - ترجمه

هلاكشان باشد، إِنَّمٰا نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدٰادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذٰابٌ مُهِينٌ [١].

وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ ،و امّا كافران چون اين مثل بشنوند،بر سبيل انكار گويند: مٰا ذٰا أَرٰادَ اللّٰهُ بِهٰذٰا مَثَلاً ،صورت استفهام است و مراد انكار،يعنى اين چه سخن باشد و خداى را به اين چه حاجت است،و اين به چه در خور است،و در اين چه فايده است؟خداى تعالى جواب داد كه:در اين چه فايده است،گفت: يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَ يَهْدِي بِهِ كَثِيراً ،تا اضلال كند به آن بسيارى كس را،و هدايت كند به آن بسيارى [٢]را [٣]،و معنى آيت روشن نشود مگر پس ازآن‌كه معنى ضلال و افساد و اقسام او گفته شود،چه معنى هدى [٤]و اقسام او برفت.

بدان كه:اصل«ضلال [٥]»هلاك بود،يقال:ضلّ الماء فى اللّبن اذا ضاع فيه، و از اينجاست قول خداى تعالى: أَ إِذٰا ضَلَلْنٰا فِي الْأَرْضِ... [٦]،اى هلكنا،چون در زمين نيست شويم.و آن را كه اداء كند به هلاك و عقاب [٧]يا طريق آن باشد بر توسّع،آن را ضلال خوانند.از وجوه ضلال،يكى عذاب بود،كما قال تعالى: إِنَّ الْمُجْرِمِينَ [٤٧-ر] فِي ضَلاٰلٍ وَ سُعُرٍ [٨].و«اضلال»از اين قسمت به معنى عقوبت باشد،قال اللّه تعالى: وَ يُضِلُّ اللّٰهُ الظّٰالِمِينَ وَ يَفْعَلُ اللّٰهُ مٰا يَشٰاءُ [٩]،يعنى يعاقبهم.و اين نيز حقيقت باشد.و امثال اين بسيار است در قرآن،قوله: بَلِ [١٠]الَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِي الْعَذٰابِ وَ الضَّلاٰلِ الْبَعِيدِ [١١].و قوله حكاية عن خزنة النّار: إِنْ أَنْتُمْ إِلاّٰ فِي ضَلاٰلٍ كَبِيرٍ [١٢].دگر،«اضلال»،به معنى ابطال عمل آيد في قوله: فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمٰالَهُمْ [١٣]،و قوله: اَلَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا... [١٤]،اى بطل.دگر،به