فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ [١] ...،و دوم اعتدا نباشد كه جزاى ظلم عدل باشد،ظلم نباشد،و قوله: وَ إِنْ عٰاقَبْتُمْ فَعٰاقِبُوا بِمِثْلِ مٰا عُوقِبْتُمْ بِهِ [٢]...،و اوّل عقوبت نباشد،و شاعر مى‌گويد:

يجازيهم كيل الصّواع بما أتوا و من يركب ابن العمّ بالظّلم يظلم
و دوم ظلم نباشد،و عمرو بن كلثوم مى‌گويد:

ألا لا يجهلن أحد علينا فنجهل فوق جهل الجاهلينا
يعنى جزاى جهل دهيم ايشان را،كه هيچ عاقل به جهل فخر نيارد.

و«استهزاء»و«سخريّت»،به نزديك عرب عيب باشد،قال اللّه تعالى: إِذٰا سَمِعْتُمْ آيٰاتِ اللّٰهِ يُكْفَرُ بِهٰا وَ يُسْتَهْزَأُ بِهٰا... [٣]،اى يعاب.و وجهى ديگر اين است كه:نعاملهم [٤]معاملة المستهزئ،با ايشان معاملۀ كسى كند كه مستهزئ باشد.

پس خلاف كردند كه اين در دنيا بود يا در آخرت.بعضى گفتند كه:در دنيا بود به آن‌كه اطّلاع دهد مؤمنان را بر سرّ ايشان،و اين چو [٥]استهزا باشد برايشان،براى آن‌كه ايشان چون كارى كنند و با يكديگر سرّى گويند و گمان برند كه رسول -عليه السّلام-بى‌خبر است از اقوال و احوال ايشان،و آنگاه خداى تعالى جمله به وحى معلوم رسول كرده باشد تا با روى ايشان آرد [٦]،اين چون استهزا باشد برايشان.و عبد اللّه عبّاس گفت:اين در قيامت باشد كه چون مؤمنان در بهشت بر سريرها بنشينند و كافران در دوزخ به جاى خود برسند حق‌تعالى بفرمايد تا درى از بهشت در دوزخ گشايند،در آنجا كه منافقان باشند،ايشان بنگرند،در گشاده ببينند[٢٩-ر]، تاختن كنند و به روى مى‌درآيند و مى‌خيزند و مزاحمت مى‌كنند و به سر يكديگر مى‌درافتند تا به رنجى عظيم بدان دررسند،و بهشتيان از سريرها مى‌نگرند راست چون به آن دررسند،«يغلق دونهم»آن در در روى ايشان دربندند،ايشان نوميد برگردند و مؤمنان از آن بخندند.اين است معنى قول خداى تعالى:

[١] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١٩٤.

[٢] .سورۀ نحل(١٦)آيۀ ١٢٦.

[٣] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ١٤٠.

[٤] .همۀ نسخه بدلها:يعاملهم.

[٥] .مب،مر:چون.

[٦] .آج،لب،فق+از،مج،وز،مب،مر+و.