يُخٰادِعُونَ اللّٰهَ ،خداى را مى‌فريبند.اصل اين كلمه در لغت«اخفا»باشد،و نهان‌خانه را«مخدع»خوانند.پس منافق مخادع است ازآنجا كه كفر در دل پوشيده مى‌دارد.بعضى دگر گفتند:اصل«خدع»در لغت فساد بود،من قول الشّاعر:

أبيض اللّون لذيذ طعمه طيّب الرّيق إذا الرّيق خدع
اى فسد و تغيّر.پس معنى آن بود كه:تباه مى‌كنند آنچه به زبان مى‌گويند به آن كفر كه در دل دارند.

امّا آن‌كه خداى را چگونه مى‌فريبند،و اين بر خداى روا نباشد،چند قول گفتند:يكى قول آن است كه،ايشان چنين گمان بردند و اعتقاد كردند كه:آنچه ايشان كردند خدع است،و اين بر خداى بشود و روا باشد.حق‌تعالى از اعتقاد و گمان ايشان خبر داد.

قولى ديگر آن است كه:يعاملون اللّه معاملة المخادع،ايشان با خداى تعالى آن كردند كه مخادع كند از اظهار ايمان و ابطان كفر.خداى تعالى فعل ايشان را «خداع»[خواند] [١]بر توسّع و مجاز ازآنجا كه صورت خداع داشت.

قولى ديگر آن است كه:حق‌تعالى براى تغليظ آن كار و تقبيح و تهجين ايشان،و خبر از عظم كفرشان،آن خداع حوالت با خود كرد،و مراد از آن رسول بود -عليه السّلام-و مؤمنان،چنان كه گفت: إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللّٰهَ [٢]...،اى يؤذون اولياء اللّه،و برعكس اين چون خبر داد از عظم حال خمس كه از غنيمت بايد دادن،به خود حوالت كرد،و اگرچه او از آن مستغنى است،و آن به پيغامبر يا به امام رسد،گفت:

وَ اعْلَمُوا أَنَّمٰا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلّٰهِ خُمُسَهُ [٣] ...،سهمى به نصيب خود بنهاد،و آن پيغامبر را يا امام را باشد.

«و الّذين»،اسمى موصول است،و آنچه از پس او آيد صلۀ او باشد.و صله و موصول در محلّ نصب است براى آن‌كه بر منصوب معطوف است،تقدير چنين است كه:يخادعون اللّه و المؤمنين و ما يخدعون الّا انفسهم.

[١] .اساس:ندارد،از مج افزوده شد.

[٢] .سورۀ احزاب(٣٣)آيۀ ٥٧.

[٣] .سورۀ انفال(٨)آيۀ ٤١.