ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٨٨ - تفسير

گرد آوريم.

(ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا) سپس بآنان كه جز خدا را در عبادت شريك او ساخته و در مالهاى خود براى آنان سهمى قرار داده‌اند.

(مَكانَكُمْ أَنْتُمْ وَ شُرَكاؤُكُمْ) يعنى شما با آن شريكان عبادتتان يعنى بتهاتان در يك جا بايستيد، و همانطور كه در دنيا با آنها مصاحبت داشتيد اكنون نيز در محشر همراه آنها باشيد. و برخى گفته‌اند: يعنى بايستيد تا از شما بازخواست شود، چنانچه در آيه ديگر است:(وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ)[١] (نگاهشان داريد كه آنها مورد بازخواست هستند).

(فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ) يعنى آنها را از هم جدا كرده و هنگام بازخواست ميانشان جدايى اندازيم، و از مشركان جداگانه بازخواست كنيم كه چرا بتها را پرستش كرديد؟ و از بتها هم جداگانه بپرسيم كه چرا مورد پرستش قرار گرفتيد و بچه سبب شما را عبادت كردند چنانچه اين قول از «حسن» نقل شده و برخى گفته‌اند: يعنى ميان آنها و بتها را جدا كنيم و آن بتها از ايشان بيزارى جويند و در نتيجه وسائل و اسباب آنها منقطع گردد.

(وَ قالَ شُرَكاؤُهُمْ ما كُنْتُمْ إِيَّانا تَعْبُدُونَ) مجاهد گفته: يعنى خداوند آن بتها را بنطق آورده و گويند: ما نميدانستيم و نمى‌فهميديم كه شما ما را مى‌پرستيد. و ديگرى گفته: آن شريكانى را كه در عبادت براى خدا گرفته بودند شياطين بوده‌اند، و برخى گفته‌اند: فرشتگانى بوده‌اند كه جز خدا آنها را مى‌پرستيده‌اند.

و روى اين تفسير درباره اينكه چگونه آنها منكر پرستش خود مى‌شوند (و از خويشتن دفاع مى‌كنند) دو قول گفته‌اند:

١- شياطين- يا فرشتگان- اين سخن را بخاطر اهانت و ردّ گفتار مشركان گويند يعنى ما براى شما در اين پرستش كه از ما ميكرديد عذرى نميآوريم، و شما را معذور نميدانيم.

٢- جبائى گفته: منظورشان از اين انكار آن است كه پرستش شما بدستور و دعوت‌

[١]- سوره صافات آيه ٢٤.