ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٣٩ - شأن نزول

شادمانى ميكنند (١٢٤) و اما آنان كه در دلشان بيمارى است پليدى (نفاق و كفر) بر پليديشان افزوده گردد و بحال كفر جان دادند (١٢٥).

شرح لغات:

تفقه: ياد گرفتن فقه است. و فقه دانا شدن بچيزى را گويند. و در حديث سلمان است كه بزنى گفت: «فقهت» يعنى دانستى و فهميدى. و فقه در اصطلاح، علم باحكام شرعيه را گويند و از اينرو بهر كس كه در احكام دين دانا گردد فقيه گويند و برخى گفته‌اند: فقه درك معانى استنباطى است و از اينرو بخداى سبحان «فقيه» نگويند.

حذر: دورى كردن از چيزى بخاطر زيان آن.

مرض: بيمارى و در اين آيه منظور از آن شك و ترديد است، زيرا شك و ترديد بيمارى دل است كه نياز بدرمان دارد، چنانچه بيمارى تن محتاج بدرمان است، و بيمارى دل سخت‌تر و درمانش مشكلتر و دارويش ناياب‌تر و طبيبش كمتر است.

شأن نزول:

كلبى از ابن عباس روايت كرده كه رسم رسول خدا- ٦- چنان بود كه چون بجنگى ميرفت جز منافقان و عذر داران كسى از رفتن با آن حضرت تخلف نميكرد و چون جنگ تبوك پيش آمد و خداوند در ضمن آيات گذشته عيبهاى منافقان و اصل نفاقشان را بيان فرمود، مردمان با ايمان سوگند ياد كرده گفتند: بخدا قسم از اين پس در هيچ غزوه و هيچ سريه‌اى‌[١] از رفتن تخلف نخواهيم كرد، و بهمين جهت هنگامى كه رسول خدا براى رفتن بسريه‌ها دستور داد همه مسلمانان بجنگ رفتند و رسول خدا- ٦- را تنها در مدينه گذاردند، و از اينرو آيات فوق نازل شد.

[١]- غزوه بدان جنگهايى گويند كه رسول خدا- ٦- خود در آن جنگ حاضر ميشد، و سريه بدانها گويند كه عده‌اى را مأمور رفتن بجنگ ميكرد و خود در مدينه ميماند و بگفته ابن اسحاق در سيره مجموع غزوات آن حضرت بيست و هفت غزوه و مجموع سرايا سى و هشت سريه بوده.