ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٣٧ - تفسير

آيا چه كسانى مأمور به اين دستور بودند اختلاف شده:

يك قول اينكه منظور تمام كسانى بوده‌اند كه پيغمبر- ٦- آنها را بجهاد دعوت فرمود، و صحيح هم همين قول است.

و قول ديگر آن است كه منظور اهل مدينه و اطرافيان آن ميباشند.

اختلاف ديگرى كه شده اين است كه آيا اين دستور مخصوص زمان رسول خدا ٦ است كه كسى بدون عذر نبايد از جهاد با آن حضرت تخلف كند، و اما ساير ائمه و رهبران اينگونه نبوده‌اند و تخلف از رفتن با آنها جايز است؟ و اين قولى است كه از قتاده نقل شده.

و قول ديگر آن است كه اين آيه اختصاص بزمان آن حضرت ندارد، و مجاهدان در هر زمان- از آغاز تا انجام اين امت- بدان مأمورند، و اين قولى است كه اوزاعى و ابن مبارك گفته‌اند.

و ابن زيد گفته: اين دستور مخصوص بصدر اسلام است كه مسلمانان اندك بودند و اما اكنون كه اسلام نيرومند گرديده و پيروانش زياد شده اين دستور (يعنى بسيج عمومى و همگانى) بوسيله آيه:(وَ ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً ...)[١] منسوخ گرديده.

و اين گفتار بهتر از گفتار ديگران است زيرا اين مسئله اتفاقى است كه جهاد از واجبات كفايى است و اگر بر هر كس واجب بود از واجبات عينى بود.

[١]- آيه بعدى همين آيه كه در صفحه بعد با ترجمه و تفسيرش بيايد.