٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٠ - ولايت الهى و حکومت اسلامى محمد مؤمن قمى آیت الله

مصلحت موجودات در بقايشان است و بدون شك اين گونه آيات دلالت واضحى بر تعلّق تمام اشياى عالم در بقاى خود به خداوند متعال دارند. ظاهراً همين معناى مذكور، مراد از «وكيل بودن بر همه اشيا» در آيه دوم مى‌باشد، يعنى خداوند متعال حافظ همه اشيا است. (٨)

حاصل دو دسته از آيات آن است كه خداوند متعال، خالق جميع اشيا و اعطا كننده وجود به همه موجودات است و از طرف ديگر خداوند مربّى همه اشيا است و بقاى همه چيز وابسته به اوست. لازمه اين تعلّق حقيقى، آن است كه همه اشيا ملك حقيقى خداوند عالم باشند. در بسيارى از آيات قرآن كريم به اين ملازمه تصريح شده است؛ از جمله:


(٨) كافى،(باب تأويل الصمد، ج١، ص١٢٣، ح٢؛ التوحيد، ص٩٣، ح٩). اخبار زيادى نيز وارد شده است كه همه اشيا، مخلوق خداوند متعال هستند؛ از آن جمله: صحيحه زراره كه گفته است: از امام صادق(ع) شنيدم كه فرمود:همانا خداوند، از خلق خويش تهى و خلق او هم از وى تهى هستند و هر آنچه كه بر آن نام «شى‌ء» صدق مى‌كند، به غير از خداوند متعال مخلوق مى‌باشد و خداوند خالق تمامى اشياى عالم است. مبارك است خداوندى كه چيزى شبيه او نيست و او شنوا و بيناست.مرفوعه أبي المغرا و خبر خيثمه(كافى، ج١، ص٨٢ و ٨٣، ح٣و ٤و ٥؛ التوحيد، ص ١٠٥ و ١٠٦، ح٣و ٤ و ٥) نيز مانند اين حديث است و روايات در اين معنى بسيار زياد است كه به حدّ تواتر مى‌رسد.در صحيح جابربن يزيد جعفى آمده كه از امام باقر(ع) شنيدم كه در باره توحيد صحبت مى‌كردند و مى‌فرمودند:به راستى خداوندى كه اسمايش مبارك است و با آنها وى را مى‌خوانند و در علوّ ذاتش برتر است، يگانه است و در يگانگى و تنهايى، او يگانه است، توحيد خود را در خلقش جارى ساخت، اوست يگانه و صمد و قدّوس، همه اشيا، او را پرستش مى‌كنند و به او نيازمندند و دانش و علم او بر همه چيز احاطه دارد. (كافى‌باب تأويل الصمد، ج١، ص١٢٣، ح٢؛ التوحيد، ص٩٣، ح٩).در كتاب العين خليل آمده است: حسن گفته است: صمد كسى است كه همه چيز به او نيازمندند و به هيچ كس ديگرى غير از او اعتنا نمى‌شود، پس بنابراين معنى، همانا صمود تمامى اشيا به خداوند متعال، احتياج و تعلّق اشيا در بقايشان به اوست همان گونه كه معناى ربّ اقتضا مى‌كرد، پس مقتضاى روايات همان چيزى است كه دو دسته از آيات اقتضا مى‌كند.