پيرامون دو رودخانه دجله و فرات و مانند آنها هستند ، حتى منطقه‌هايى كه در كنار رودهاى ايران در بيشتر زمينهاى اين كشور قرار دارند . چنين سرزمينهايى خود به خود آماده كشت مى‌باشند ، ولى كافرانى كه در آن سرزمينها زندگى مى‌كردند آنها را در اختيار نمى‌گرفتند و كشت نمى‌كردند . اين زمينها را « خود به خود آباد » نام نهاده‌ايم و چون از انفال است ، گرچه مفتوح عنوة باشد ، ملك امام خواهد بود ، چنانكه به تفصيل از آن سخن خواهيم گفت . بدين سان چنين زمينهايى از عنوان « زمينهاى آباد كه با جنگ فتح شده و از آن مسلمانان است » ، بيرون مى‌رود ؛ چرا كه آنها زمينها تنها به جاهايى گفته مى‌شود كه به هنگام فتح ، در ملك كافران باشد .

شايد سرزمينهايى كه بغداد و حلّه در آن ساخته شده نيز از همين دسته باشد . بنابر اين زمينهاى آنها از انفال خواهد بود و در خور آن كه به ملك درآيند و يد در اين گونه زمينها معتبر است . بلكه مى‌توان گفت اگر در اين باره شك داشته باشيم و در نتيجه ندانيم كه از انفال است و به ملك در مى‌آيد يا از چيزهايى است كه در ملك كافران بوده و از آنِ همه مسلمانان است ، همين شكّ ، خود كافى است تا يد را در چنين جايى معتبر و نشانه ملك بدانيم . بلكه گروهى از فقيهان ، زمينهايى را كه كافران آباد كرده باشند ، از انفال به شمار مى‌آورند .

آنچه تاكنون گفته‌ايم درباره زمينهاى آبادى بود كه با جنگ به دست آمده باشد و اينك بايد گونه ديگرى از زمينها را بررسى كنيم .

انفـــال

مقصود از اين عنوان زمينهايى است كه به امام(ع)بر مى‌گردد . مرحوم بحر العلوم نيز در بلغة الفقيه آنها را بر شمرده است ، ولى آنچه در اين جا به بررسى آن