و چندين روايات ديگر به همين مضمون كه بعضى از آنها از لحاظ سند اعتبار كافى دارند عبارت « عفى رسول اللّه‌» كه تقريباً در اكثر روايات اين باب آمده است قابل توجّه است و ما در روايات احكام و حدود كمتر چنين تعبيرى ديده‌ايم اين تعبير مى‌تواند يكى از دو معنى را در برداشته باشد يكى اينكه از باب تفويض در تشريع باشد چنانچه در ركعات نماز آمده است و اين معنى مخصوص رسول اللّه‌ است .

و يكى تفويض در تنفيذ و اين معنى اختصاص به رسول اللّه‌(ص) ندارد و آن حضرت نيز به عنوان حاكم و امام حكم به عفو مى‌كند نه به عنوان منبع تشريع در اين توجيه ناچار بايد عبارت (عفى رسول اللّه‌) را حمل بر معناى دوم كنيم .

بنابر اين اولياء امور مسلمين بنابر نياز نظام مى‌توانند به مقدارى كه نياز نظام و فقر مسلمين را بر طرف كند بر ثروت‌هاى اساسى زكات اضافه كنند .

اين معنا را دو دسته از روايات تأييد و تأكيد مى‌كند .

دسته اوّل : رواياتى كه دلالت دارد بر وجوب زكات بر غير از اشياء نه‌گانه مانند معتبره ابو بصير از امام صادق (ع)راوى سوءال مى‌كند : « هل فى الارز شيئ؟ ثمّ قال : إنّ المدينة لم تكن يومئذٍ أرض أرز فيقال فيه، ولكنّه قد جعل فيه وكيف لا يكون وعامّة خراج العراق منه». (٣)

و در صحيحه محمّد بن مسلم آمده است :

« سألته عن الحبوب ما يزكّى منها؟ قال : البر والشعير والذرة والدخن، والأرز والسلت والعدس والسمسم كلّ هذا يزكّى وأشباهه» . (٤)

دسته ديگر رواياتى است كه دلالت دارد بر اينكه خداوند زكاة (يا انفاق) را به اندازه نياز فقرا قرارداده است و تشريع زكات حتماً كفاف نياز فقرا را مى‌دهد . در صحيحه زراره و محمّد بن مسلم از امام

(١) وسائل ٦/٣٤، ح٤.
(٢) وسائل الشيعه ٦/٣٤، ح٥.
(٣) وسائل ٦/٤١، ح١١.
(٤) وسائل ٦/٤٠، ح٤.