{ما اَفاءَ اللّه‌ُ عَلى رَسُولِهِ مِنْ اَهْلِ الْقُرى فَلِلّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِى الْقُرْبَى وْالْيَتامى وَالْمَساكينِ وَابْنِ السَّبيلِ كَىْ لا يَكُونَ دُولَةٌ بَيْنَ الاْءَغْنِيَآءِ مِنكُمْ } .

اين آيه شريفه هر چند درباره (فيئ) نازل شده و ارتباطى با تشريع زكات ندارد ولى ملاك و اساسى كه قرآن براى تشريع فيئ مى‌گويد بر تشريع زكات نيز منطبق مى‌شود .

قرآن كريم در اين آيه تصريح مى‌كند كه تقسيم فيئ ميان طبقات نامبرده به اين لحاظ است كه ثروت متمركز در طبقه‌اى نباشد و در حال گردش و جريان در بين عموم طبقات جامعه باشد . ثروت هر وقت در طبقه مخصوصى متمركز شد ايجاد فساد مى‌كند . و اگر در تمام طبقات جامعه جريان پيدا كرد موجب سلامت و تعادل آن جامعه مى‌شود .

با كمى دقّت در اين آيه شريفه به نظر مى‌رسد كه اين نكته غير از نكته دوم باشد .

آيا زكات منحصر در اشياء نه‌گانه است يا در صورت نياز جامعه قابل توسعه به اشياء ديگر نيز هست؟

زكات منحصر است در اشياء نه‌گانه معروف كه در فتواى فقها آمده است صحيحه فضلاء از امام باقر (ع) و صادق (ع) به همين معنا دلالت دارد « سنّها رسول‌اللّه‌ فى تسعة‌أشياء وعفى‌عمّا سواهنّ». (١)

و صحيحه عبداللّه‌ بن سنان نيز به همين مضمون مى‌باشد و خلافى در اين مسأله نقل نشده مگر از يونس و ابن جنيد .

در مقابل رواياتى كه ذكر كرديم دسته ديگرى از روايات دلالت دارد بر ثبوت زكات در غير اشياء نه‌گانه معروف ، مانند صحيحه محمّد بن مسلم : « قال : سألته عن الحبوب ما يزكّى منها؟ قال عليه‌السلام : البرّ والشعير والذرة والدخن والارز والسلت والعدس والسمسم كلّ‌هذا يزكّى وأشباهه». (٢)

و همچنين موثّقه ابى بصير « قلت لأبى عبداللّه‌ : هل فى الارز شئى؟ فقال : نعم. ثمّ قال : إنّ المدينة لم تكن يومئذٍ أرض أرز فيقال فيه ولكنّه قد جعل فيه وكيف لا يكون فيه

(١) وسائل الشيعه ٦/٣٤، ح٤.
(٢) وسائل ٦/٤٠، ح٤.