است : {وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذى عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ } (١) اين مرتبيّت مرد كه آيه از آن سخن مى‌گويد همان مرتبت مراقبت از زن ، در پناه خود گرفتن او و خدمت او گزاردن است نه آن كه مرتبت چيرگى جستن و احياناً ناروا گفتن و ستم راندن باشد .

خداوند همان گونه كه در امور زندگى اين جهانى مرد و زن را در كنار هم آورده در برخوردارى از پاداش نيكوييها در آن جهان و برخوردار شدن از ذخيره عمل صالح و رسيدن به مراتب والا در روز قيامت نيز اين دورا در كنار هم قرار داده و فرموده است : {وَمَن يَعْمَلْ مِنَ الصّالِحاتِ مِن ذَكَرٍ اَوْ اُنثى وَهُوَ مُوءْمِنٌ فَأُوْلئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ } (٢) و {مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِن ذَكَرٍ اَوْ اُنثى وَهُوَ مُوءْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيوةٍ طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ اَجْرَهُم بِاَحْسَنِ ما كانُوا يَعْمَلُونَ } . (٣)

در اينجا مناسب مى‌نمايد براى روشن شدن زمينه‌هاى تاريخى مربوط به اين بحث ، يعنى ثبوت يا نفى شرط مرد بودن براى قاضى ، به آثار و رواياتى بپردازيم كه درباره زنان و كارهاى آنان در عصر رسالت رسيده است براى تبرّك جستن ، اين بررسى را از داستانى درباره دختر پيامبر اسلام فاطمه ـ سلام اللّه‌ عليها ـ كه بسيار رخدادهاى پند آموزى در زندگى‌اش وجود دارد ، آغاز مى‌كنيم . مرحوم سيّد شرف الدين موسوى در كتاب النصّ والاجتهاد چنين مى‌آورد :

(١) بقره / ٢٢٨ : « براى زنان حقوقى شايسته است همانند وظيفه‌اى كه بر عهده آنهاست ولى مردان را بر آنان مرتبتى است » .
(٢) نساء/١٢٢ : « هر كس كه كارى شايسته كند چه زن و چه مرد ، اگر موءمن‌باشد به بهشت مى‌رود ».
(٣) نحل / ٩٧ : « هر زن و مردى كه كارى نيكو انجام دهد اگر ايمان آورده باشد زندگى خوش و پاكيزه‌اى به او خواهيم داد و پاداش بهتر از كردارشان عطا خواهيم كرد » .