زينهار از تکبر - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٤٦ - جبّار بودن خداوند

جبّار بودن خداوند

در آيه ٢٣ حشر در كنار «المتكبر» صفت «الجبار» هم در مورد حضرت حق‌تعالى ذكر شده است. همان گونه كه در مورد تكبّر توضيح داده شد، اگر اين صفت هم به انسان نسبت داده شود، زشت و مذموم است‌؛ چنان كه حضرت عيسى بن مريم ـ على نبينا و آله و عليهما السلام ـ از اينكه خداى تعالى ايشان را از اين صفت همچون شقاوت به دور نگه داشته، به نيكى ياد مى‌فرمايد:

وَبَرًّا بِوالِدَتِي وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبّاراً شَقِيّاً.[١]

و خداوند بر قلبى كه اين صفت ـ همچون تكبر ـ در آن باشد، مُهر نهاده است:

...‌كَذلِكَ يَطْبَعُ اللهُ عَلى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّر جَبّار.[٢]

ولى اگر صفتى براى خداى تعالى شمرده شود، زشت نيست‌؛ چون جبروت و شكوه خود را به حق اظهار مى‌فرمايد.[٣]

پس اگر نور‌افشانى براى خورشيد عيبى به شمار نمى‌رود ـ چون اظهار نورى است كه در ذات اوست ـ اظهار عظمت از خداى بى‌نيازى كه خالق همان خورشيد و ماه و همه موجودات است، بسيار سزاوار و بجاست‌؛ اما ادعاى بزرگى براى ما، ادعايى دروغ است و با ساختار وجود ما نمى‌سازد‌؛ چرا كه وجود ما سراسر نقص و عيب و فقر است‌؛

---

[١] مريم (١٩)، ٣٢. [٢] غافر (٤٠)، ٣٥. [٣] حاصل مطلبى كه مرحوم طبرسى ذيل آيه شريفه فرموده‌اند، اين است كه «جبّار»، از عظمت سلطنت و شوكت پادشاهى حكايت مى‌كند و اختصاص به خداى تعالى دارد. اين واژه اگر در مورد بندگان خدا استعمال شود، (مثل اين آيه) جنبه مذمّت و نكوهش دارد. مجمع البيان، ج ٩ و ١٠، ص ٤٠٠.